{"id":4055,"date":"2017-11-20T12:51:03","date_gmt":"2017-11-20T11:51:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.literaturakoadernoak.org\/?p=4055"},"modified":"2019-02-01T14:07:36","modified_gmt":"2019-02-01T13:07:36","slug":"ibon-munoa-udaberrian-biziko-gara","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.literaturakoadernoak.org\/?p=4055","title":{"rendered":"Ibon Mu\u00f1oa, “Udaberrian biziko gara”"},"content":{"rendered":"

<\/a><\/p>\n

Udaberrian biziko gara<\/strong>
\nIbon Mu\u00f1oa Arizmendiarrieta
\nAtarami\u00f1e, 2017
\nBertsoak
\nNeurriak: 10,5 x 15 zm.
\n330 orrialde.
\nAzaleko irudia:
\nMitxel Zarrabe
\nHitzaurrea: Amaia Ere\u00f1aga<\/p>\n

\n>> PDF formatuan<\/a>
\n>> ON LINE irakurtzeko<\/a>
\n>> e-book eta beste formatu batzuk<\/a><\/strong>
\n<\/p>\n

\n

IBONEK IREKI DIZKIGUN LEIHOAK<\/strong><\/p>\n

Aspaldidanik ezagutzen dugu elkar, baina, sinistu egidazue, inoiz ez nuen esango Ibon Mu\u00f1oa poeta zenik. \u201cEta zuk poeta bati sen hori nola sumatzen diozu barren?\u201d, galdetuko didazue. Bueno, aitor dezadan, itxurakerietan ez badabil \u2013eta hori ez da Ibonen estiloa \u2013, musuan ez zaio igartzen, ezta ibilketan edo jendearen aurrean berba egiten duenean ere, demagun enkartelada baten ostean edo udal batzar baten aurrean. Poeta batek ez darama bizkarrean \u00abHitz lauz eta neurritzetan berba egin eta idazten dut\u00bb edo antzeko zerbait dioen mezua zintzilikaturik. Agian, bere sare sozialeko egoeran zerbait aipatuko luke… baina, tamalez, Ibonen ziegaraino ez da Internetik iristen. Presoak hirugarren mundu paralelo batean mantentzen dituzte. Horri aurre egiteko, leiho mentalak irekitzen dituzte.<\/p>\n

Kartzelatu aurretik Ibonek bakartasunean bertsoak lotzea gustuko ote zituen galdera sortu zitzaidan bere lehenengo liburua esku artean izan nuenean. Bertsozalea izan da betidanik nik uste, euskaltzalea dudarik gabe eta, nire iruditeria propioan, 60-80ko hamarkadetako Eibar industrializatu, itsusi, bizi eta, zergatik ez, maitatuan aurki zitezkeen azken mohikanoen tribuko indioa. Eibartar euskaldun indioa, alegia. Ez baitzen ohikoa herri armagineko euskara ederra entzutea \u2013eta aldarrikatzea komeniko litzaiguke, nahiz eta \u201cbentania\u201d eta antzekoekin barregarri utzi nahi izan duten beti\u2013 erdal giroaz blaitutako kale, fabrika, eskola eta taberna haietan. <\/p>\n

Juan Mari Narbaizaren (1949-2016) bertso batzuk aurkitu ditut horren inguruan. Seguruenik Eibarrek eman duen plazako bertsolari bakarrari Jose Luis Gorrotxategi osintxuarrak puntu hau jarri zion behin: \u201cBizkai edo Gipuzku, Eibar zer diagu?\u201d, bota zion Gorrotxategik, eta makina bat urtetan Arrateko jaietan entzun dugun bertsolari bizi eta alai hark honela erantzun zion: <\/p>\n

\u201cGarbi esan geuk ere ez zekiagu.
\n Mendi tarte batean uda eta negu
\nkalez ez gaituk noski askorik zabaldu
\nindustria salbu, nahiz soroak galdu
\nbaserriak a(ha)ldu, kinkiak ugaldu
\ndagonean gastatzen bazekiagu.
\nBizkaiako giputxak igual gaituk gu\u201d. <\/p>\n

Eta hori esanda, helduko diogu esku artean daukazuen liburuari. Ibon Mu\u00f1oak kaleratu duen laugarrena da, eta, nire ustez, lauren artean biribilena, sakonena, benetakoena, gizon eta idazle modura egin duen ibilbidearen isla. Olerki eta bertso idatziz osatuta, Udaberrian biziko gara 2015eko udaberrian hasten da, ekainean zehazki, eta ia urte eta erdiko bidaia egin ondoren, 2017ko urtarrileko helmugara garamatza. Data zehatz batera, hots, \u201cIa hamazazpi, urte deserrian, dispertsioan, zoru sikuan\u201d bete dituenean.<\/p>\n

Baina zergatik udaberria?<\/p>\n

\u201cZiegan bizigura zait
\nneguan eskasten,
\nuste ustelak dizkit
\nirriak ebasten,
\npentsamenduan dira
\nasmoak lardasten,
\nudaberrian aldiz
\nideiak arazten,
\nsentiera hasten da
\norduan arnasten\u201d. <\/p>\n

Esperantzaz bustitako gerezien denbora Kordoba udatiarraren bero ustelean urtzen da, udazkeneko herriminak manta baten azpian uxatu nahi den neguko hotzean izozten dira. Urtaroen zikloak aurrera darrai, bizitza ziklikoa baita. Aldiz, denbora lineala da, batez ere gatibu daudenentzat.<\/p>\n

\u201cLurrak biraka darrai ortzian
\nespetxean zaudenean,
\nkideak esan zidan umorez
\netxartean geundenean,
\niruzkinari erantzun nion
\ntrostan ari nintzenean,
\n‘ez da erraza konturatzea
\nmurrutzar hauen barnean,
\nzu zarenean egon etzanda
\nurtetan oroimenean,
\nbihar maiteaz orduko xarma
\npiztea nahi duzunean’\u201d.<\/p>\n

Linealtasun horren aurka borrokatzen ari da etengabe Mu\u00f1oa letra hauetan. Atzera eta aurrera dihardu: orain, iraganera zabaltzen duen leiho batetik arnasa hartuz; ondoren, munduan gertatzen ari diren gertakizunei bere talaia bakartitik begiratuz, eta oro har urruti eta gertu duen Euskal Herri amestua begi bistatik galdu barik. Eta beti, baina beti, sabai-leihoetatik laprast egiten duten sentimenduak nonahi ageri dira. Garratz, goxo, zintzo, sakon, mingarri. <\/p>\n

\u00abSentimenduak letretan islatzen ditut\u00bb argitzen digu. Bertso eta olerki egituran zabaldu dituen leiho mental horietatik begiratzera gonbidatzen gaitu idazleak.<\/p>\n

\u201cBedatseak dakarkit
\nnaroki onura,
\nzuzen eramaten nau
\ndesiren zorura,
\negoki sendatzen dit
\nhotzaren malura,
\ngorputzari eskaintzen
\ndio estaldura,
\nhorri esker ziegan zait
\nlurruntzen tristura,
\nkartzelak eragiten
\nduen arrangura\u201d<\/p>\n

Atarami\u00f1e argitaletxearen aurkezpenerako egin zuen hausnarketan irakurri diot Jose Luis Otamendi idazle azpeitiarrari seguruenik euskal preso politikoena izango dela \u201cgure gizartean kolektiborik idazletza eta irakurketari emanena, eta euskaldunduena ere bai bidenabar esanda\u201d. Horren adibide ospetsuena Joseba Sarrionandia izan daiteke. Han eta hemen arakatzen, Ibonek zabaldutako leihoak buruan bueltaka nituen arratsalde batean, Interneteko leihotik Sarriri beste kide batek egin zion elkarrizketa agertu zitzaidan. Elkarrizketa berezia zen, Herrerako kartzelan zeudelako biak gatibu. <\/p>\n

1984ko maiatz hartan (udaberria zen, nola ez) elkarrizketatzailea Mitxel Sarasketa zen, Ibonen liburu honetan azaltzen den beste eibartar bat. \u00abZer da literatura hiretzat, ihesa?\u201d, galdetu zion Mitxelek, eta zera erantzun zion Iurretako idazleak: \u201cIhesa ez. Literaturarekin ez duk ihes inora egiten. Poemarik ederrena idatzita ere lehengo lekuan geratzen haiz. Ihes hik eta nik egin beharko diagu, baina asmatu behar zelan [hemen, Sarriri igarle ukitua hartu diot, urtebete beranduago ihes egitea lortu zuelako]. Ez zakiat nik jeneralizatu daitekeen, zer den literatura edo zer den maitasuna, edo zer den libertatea, halako definizioak arbitrarioak izaten dituk, Thomas Mannek esaten zuela uste diat definizio orokor guztiak direla traizioneroak. Orduan, ez zakiat, baina literatura ezagupidea duk, errealitatearen eta norbere gogo nabarduren ezagupidea. Komunikazioa ere baduk, nahiz eta idazle eta irakurlearen artean desfase handia dagoen, Literatura estetika dela argi zagok, lengoaiaren materia. Etika ere baduk, klaro. Eta hainbeste gauza denez, igual bizitzeko modua besterik ez duk\u201d. <\/p>\n

Nik, nire aldetik, oraingoz ez daukat Ibon Mu\u00f1oari ea zer uste duen itauntzeko betarik, baina olerki hau hartu diot erantzun modura. <\/p>\n

\u201cIrudimena dantzut
\ndeika ohatzean,
\ntaupadak danga dira
\nhasi arratsean,
\nsentimendua bor-bor
\ndabil laratzean,
\nmusa sartu delako
\nberben baratzean,
\nbertso-uzta dezadan
\nbatu esnatzean\u201d.<\/p>\n

Amaia Ere\u00f1aga Azkarate<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\"Share\"\/<\/a>