[bizkaiko hitza] Ziegatik ihes egiteko leihoa, margoetan

2016 Uztaila 15 | 135 iruzkin

bizkaikohitza:
Ziegatik ihes egiteko leihoa, margoetan

Espetxeko ziegatik ihes egiteko tresna da margogintza Oier Andueza preso durangarrarentzat. Hamabost urte daramatza preso, eta egin dituen lanekin erakusketa osatu dute senideek. Durangoko Arte eta Historia Museoan jarri dute.

Ziegatik ihes egiteko leihoa, margoetan

Ainhoa Larrabe Arnaiz

Pintzelik gabe. Ezohiko teknika erabiliz eta ezohiko baldintzetan margotzen du Oier Andueza durangarrak. Atzamarrak, zotza, pastel teknika erabiltzeko barra, paper zatiak eta denbora dira haren lan tresna nagusiak. Eta espetxeko ziega du inspirazio gunea, halabeharrez. Murtziako kartzelan preso dute Andueza. 2001ean atxilotu zuen Espainiako Poliziak, eta Espainiako hainbat kartzelatan eman dituen urteetan garatu du margogintzarekiko duen zaletasuna.

Ziegatik ihes egitea lortzen du durangarrak pinturaren bitartez. «Eskuetan margoak hartzen ditudanean, ihes egiten dut espetxetik. Margoak leihoak dira, barrote gabeko leihoak». Askabide horiek bildu nahi izan dituzte Anduezaren senideek, eta Margoak. Leihoak. Ihesak erakusketa osatu dute azken hamabost urteetan lagun eta senideei espetxetik bidalitako margolanekin. Durangoko Arte eta Historia Museoan jarri dituzte ikusgai: 40 pieza inguru.

Irakaslerik eta materialik gabe hasi zen margotzen durangarra. Eta, dioenez, kartzelan piztu zitzaion margolari sena. Osatu dituen lanetan gai asko lantzen dituen arren, elementu komun bat dute denek: pertsonak dira margoetako protagonista nagusia. Erretratuak dirudite haren lanek. «Paisaia gutxi ikusiko duzue erakusketan. Niri jendea margotzea gustatzen zait. Begirada edo keinu batek mila paisaiak baino askoz gehiago adierazten dit». Preso durangarraren seme-alabak eta senideak agertzen dira, besteak beste, margolanetan.

Fisikoki ez, baina artearen bidez egin du herrira Anduezak azken asteetan. Eta margolanek ematen dioten askatasuna herrikideekin partekatu du. Hilabete hasieran zabaldu zuten erakusketa, eta igandera bitarte izango da ikusgai museoan. Gaur eta bihar, 11:00etatik 14:00etara eta 18:00etatik 21:00etara izango da Arte eta Historia Museoa zabalik, eta goizez irekiko dute igandean. «Nire leihoetara hurbiltzera gonbidatzen zaituztet. Nire ihesaldiek eraman nauten leku ezberdinak ezagutzera», egin die gonbita artistak berak herritarrei.

→ anboto.org: Oier Andueza durangarraren kartzelako margo, leiho eta ihesak
→ mugalari.info: OIER ANDUEZA EN EL MUSEO DE DURANGO · “Cuando pinto me evado de la cárcel”



RSS literatura koadernoak ataramine

Ibon Muñoa, “BIDEAN GAUDE, AURRERA GOAZ, JOAN ZIRENEKIN”

2016 Uztaila 12 | 258 iruzkin

Bidean gaude, aurrera goaz, joan zirenekin
Ibon Muñoa Arizmendiarrieta
Ataramiñe, 2016
Bertsoak
Neurriak: 10,5 x 15 zm.
319 orrialde.

Azaleko irudia:
Mitxel Zarrabe
Hitzaurrea: Jon Etxabe

>> PDF formatuan
>> ON LINE irakurtzeko
>> e-book eta beste formatu batzuk


SOLASEAN
Jon Etxabe

Kaixo Ibon:

Hirugarren bertso-poemen libururako atarikoa idaztea proposatu zidatean. Pozarren. Kirioak berehala hituen abian burmuin-zokoren batean zer eta ze moldez idatziko. Eta hara non hurrengo egunean bertan hire gutun bat. Nire berehalako erabakia: “gutun bat idatziko jetzat”. Eta hemen natorkik.

Gutunean gogoratzen duk 45 urte bete direla Frankismoaren aurkako Burgosko epaiketa burutu genuenetik: 12 urte hituen hik, ez omen huen ulertzen zer gertatzen zen, baina abenduko 3an etxera hindoala manifestazioaren atzealdean joan hintzen etxeko atarira iritzi arte, eta tiroak entzunda, Guardia Zibilaren eta Polizia Nazionalaren mugimendua ikusita, zerbait larria gertatzen zela konturatu hintzen, baita ere diok ate ostetik Radio Paris entzun huela, bertan Marion aldarrikapena eta besteok Eusko Gudariak abesten. Hire militantziaren hastapenak izan zirelakoan nagok. Militanteak ez dituk berez sortzen. Bizitzak jartzen gaitik egoera eta ataka ezberdinen aurrean. Hartzen dugun jarreran zagok gakoa. Lehen pauso hori duk erabakigarria, mugarria, paso eman edo bizitzak botatzen digun enbidoa, sarri hordagoa, jaso, “euki” hori duk funtsezkoa. Beste dena pausoka-pausoka zetorrek, azkarrago edo mantsoago, baina etorri etortzen duk. Hori duk denon historia, hirea eta nirea ere. Enbido edo hordago harez gero ametsaren itzalpean bizi izan haiz, albo-bidetan galdu gabe, azalean tatuatuta daramak ordutik lorpenaren konpromisoa. Eta haukaten mendeku-esparru hori eta bertan emaniko bertso sorta oparoa duk hire jarrera eta norabidearen lekuko. Merezi izan diate hainbeste kartzela, hainbeste sufrimendu, ezinbesteko beldurraren eta etsipenaren hobetan galdutako hainbeste lagun, trukean askatasuna dagoelako, bizipen, sentipen eta helburu hautsezina den askatasuna, oraindik ez datorrelako ez dela dirudiena, baina dena, eta datorrena. Orain arte. Eta orain. Baina bihar? Bihar ere. Hori duk ameslarien itxaropena, borrokalarien segurantza, hire bertsoei darien bizipena.

Iragan udaran herri txiki galdu ezberdinen erakusketa bat ikusi nian: burujabe izandako estatu, nazio, monarkia, errepublika, sultanerri… 30 bat izango hituen, mundu zabal osokoak, beraietako askoren bandera, uniforme, pasaporte, moneta, seilu… Perejil irla ere agertzen huen, izana duk nonbait tarte batez independente edo gutxienez autonomo. Hau dena aipatzen diat bazelako bitxikeria bat: Kanadako neska batek, bere etxeko gela bilakatu zian estatu independente, 12 metro karratukoa luze-zabal, estatu bati zetxezkion osagai eta baldintza guztiekin, 12 pertsona omen zizkian herrikide. Hire liburuki berrirako bertso-poema sorta irakurtzen ari naizela garunetako kiribilen batean zereko zera zerabileat: hik ere heure nazio estatu edo errepublika propioa eraiki duk, ziega hori zaik Nazio Estatu edo Errepublika, hire-hire propioa, metro karratu ezin murritzagokoa, isolamendua dela-eta biztanle bakarrekoa eta bisitaririk jaso ezinezkoa, aldikako inbasoreena ezik. Baina hire Nazio, Estatu edo Errepublika duk. Euskara bertako hizkuntza nazionala. Hire poema eta bertsoak dituk mugarri, bandera, pasaporte, moneta, seilu, uniforme eta ezaugarri. Eta haramaten tokira haramatela, hagoen tokian hagoela, ziega biluzienean ere, biluzten bahaute ere, hire Nazio Estatu Errepublika propioa izanen duk hagoen zokoa. Aldi berean, aske izan nahi duen herri baten zati haizelako. Ezin hautelako ideia, oroitzapen, sentimendu, bizipen eta deliberamendu irmoaz biluztu. Inon ez haiz atzerritar. Ziega berri batera ekarri haute bertsoon urtean, Puertotik Cordobara, eramanen haute ere auskalo nora, baina hi ez haiz horkoa edo hangoa, hor nahiz han bahaute ere, edonora haramatela ere. Burdina goriz zigilatuta daukak herri honen ikurra eta ezin diate ezabatu. Publikatutako 450 bertso eta poemok irakurtzea besterik ez zagok.

Kartzelan gatibu 15 urteak gogoratzen dizkidak. Bertsootan ere hizki kolpez zizelatuta zeudek 15 urteok. Herri aske batez egin huen amets eta orain ametsen atzerrian, gorroto hauten morroi artean haukate, etsaiaren erpekada zaurtzaile mingarriak jasoz, debekuen labirintoan bidea ez galtzeko eginahaletan. Kartzela inguruko bertso sorta luzean, marrazten duk kartzela, sakabanaketa, isolamendua, bakardadea, sentipenak, bizipenak, gogapenak, oroitzapena… Bertso eta poemotan zeudek hire lagunak. Hausnartuak urteko gertakizun nabarmenenak. Gogoan presokide auzoak, askeak, nola ez gaixoak. Horma horien haraindi eta honaindiko pertsona ospetsu, ezagun edo apal eta ia ezezagunen gomuta. Hire barnean ez beste inon gorde ezin haizen zirrikituz betetako atzerria arren kartzela. Luzea duk etsaiaren itzala, argirik ez dagoen ziegan ere. Agian bertan luzeena. Baina ez duk begirik ixten, aldaketa egarriz begiratzen diok gizarte zabalari ziega murritzeko bakardadean: ez haute itsutu, ez haute mututu, ez haute etsipendu… Hire ziegako bidaiak dituk bertso eta poemok. Hormez haraindiko eta hire barrendiko bidaiak. Hire egutegiko egun bakoitzeko laukiak izen bat, oroitzapen bat, salaketa bat, bizinahi bat, esperantza bat zekarrek. Bakardadean, isiltasunean… berrituz berpizten hautenak. Ontza eta saguzarrak azaltzen dituk zenbait bertsotan, baina herrira jauzia egiteko tranpolina besterik ez dituk, inola ere ez gaueko amesgaiztoak. Hemen habil gurekin Urko, Kalamua, Ixua, Arrate… baita Pirinioetako ibilbideetan ere: Irati, Orhi… Gizarte honetako arazo nagusien kronika ere badituk hire bertsook: feminismoa, ebola, etorkina, zergak, gerra eta indarkeria ezberdinak, Nigeriako neska bahituak… Hire altxor preziatuen gordailu oparoa irekitzen diguk.

Hitza, hire bizitza eta arma bilakatuta. Denbora, astia, ematen omen dik kartzelak, baina kuraia duk batez ere kartzelan behar dena. Idazteko ere. Agian batez ere. Heurekin aurrez-aurre jartzen hau kartzelak, izugarrizko erronka duk haizenari erantzun behar hori: hor bai dagoela garaile edo garaituaren alternatiba bakarra. Kartzelak bere erritmo propioak markatzen dizkik, kartzelak bere bizitza propiora behartzen. Presoak berak ere, baina, bere kadentzia bere-berea dik. Zementuzko itsaso baten erdian igeri egitea duk kartzelan idaztea, edo nabigatzea, hitza txalupa eta arraun. Hire bertsoon eta poemon egutegiak ere erritmo propioa dik, ez duk kanpokoon kontaketan oinarritzen. Kartzelak mila baldintza ezberdinez zedarritzen dik bizitza: Puerton hasten duk bertsoon sail bat, 213ko irailaren 13an, eta 14ko otsailaren 23an bukatzen, aldatu hinduen arte. Kordobakoen aldia 2014ko matxoaren 2an hasten duk 2015eko martxoaren 31an bukatzeko. 39 bertso dituk Puertokoak, 102 Kordobakoak, Liburukoak orotara 141. Mendiburu eskultoreak esaten zian: datorrenean tailerrean harrapatu behar duela artista inspirazioak, lanean alajaina, geltokian zain ez dagoenak trena gal tzen duela, alegia. Norbaitek esanen dik ezinezkoa zaiola presoari tailerretik alde egitea. Kartzelan ere norberari eskapo egiteko mila zirrikitu, estakuru eta aitzakia zeudek. Idaztea, artea delarik, edozein dela generoa, lanaren ondorioa duk. Hi beti geltokian hagoela zirudik, langile nekaezin. Horrek garatu dik hire bertsogintzarako sena, ahalmen literarioa. Borondatea behar duk idazteko eta ikasteko. Kartzelan, edonon adina, edo gehiago. Agian defentsa mekanismo bat jarri huen abian idazten hasi hintzanean, baina jada harago joan duk hire idazte-jarduera. Idazle egin hau kartzelak.

Ez nauk hasiko hemen begirada kritikoz hire bertso eta poemak miatzen. Hain duk erlatiboa bakoitzaren iritzia. Bakoitz horren izaera, osagai, baldintzen, eta, nola ez, modaren araberakoa duk gehienetan idazlearena ez ezik, poema eta bertso bakoitzaren xendra, kritikoarena ere. Ez darabilk beste zenbaitzuk adina irudi eta metafora, ez diek ematen filosofoago edo pentsalariago diruditenen gain-hegazkadako goi-begirada. Agian bai. Niretzat bai. “Ni ez naiz hemengoa” izenburutu zian Sarrik kartzelan idatzitako liburu bat. Hi ez haiz horkoa hor bahaute ere, ez haiz hangoa edonora haramatela ere. Hemengoa haiz hi, hire herrikoa, Eibarkoa, Euskal Herrikoa, mundu zabalekoa. Agerikoa duk hori poema eta bertsootan. Pultsua hartzen saiatzen haiz gizarteari. Hire baldintza eta ahalekin. Herri honi atxikita jarraitzen duk, -“hain urruti eta hain hurbil” zioan aspaldiko kantu hark-, zuzen eta hertsiki herriari lotuta, basatzan gabiltzanon pena eta pozak ehoz. Bertso eta poemok irakurriz azken urteko herri honen gorabeherak aurkitzen dizkiagu. Herri honen arazoei buruzko hausnarketa dituk. “Parisen bizi naiz” duk Koldo Izagirreren azken poema liburua, Euskal Herria bada ere bere poemon muina.

Hala dituk hireak ere, Puerton edo Cordoban arren. Agian ez darabilk egitura ponposoegirik edo sinonimoen hiztegian bildutako hitz agian aproposagorik, edo errima bihurriagorik. Zenbaitzuk, aldiz, bere irudi distiratsu, esamolde bikain, hitz eder eta perpausa potoloekin izartegian bezala zebiltzak lurraren biran, espazio-ontzi batean bezala, gainbegiratuaz so eginaz gure lur arrakalatu honi, lurreratu gabe. Herri honen eta herritarron poz, amets, ahalegin, ahal eta ezinez ari haiz. Gizarte honi hertsiki lotutakoak dituk hire bertso eta poemak. Gu bakoitzaren hausnarke- tarako ataka zabaltzen diguk, baikortasunari leihoa. Hori duk garrantzitsua, hire bertsoei darien ekarpen nagusietako bat.

Kanpora atera denak baino barruan dagoenak behar omen dizkik hurbiltasuna, animoak, txera, eskerrona, besarkadak, aurreskuak, lore-eskaintzak, irakurri diat: hik heuk eskaintzen diguk hori dena eta gehiago bertso, poema, eta batez ere hire jarrerarekin, barrutik kanpokooi. Joxe Austin Arrietari irakurri zioat: “Han izanik hemen haiz”, eta “Gugan dirakik, gugan diraukek”. Eskerrak guztiagatik. Hirekiko eskerrona eta aldi berean omenaldia duk hirugarren liburuki hau. Segi ezak idazten, poeten uharan, bertsolarien abaroan, bizirik hagoela esaten diguk, arnasa betean, inola ere ez arnasbeteta, arnas luzekoa baihaiz. Itxaropena eta bizipoza oparitzen dizkiguk. Nire lan mahaiko ertz batetan zagok iazko liburukia, liburuen apalera pasako duk hirugarrena eskuratzen dudan unean. Gogoko diat poesia eta badiat poema liburu sorta xume bat: abizenen ordenak hala aginduta, Miranderen ondoan tokatu zaik egotea.

Nonbaiteko toles-gune batetan zimiko egiten zidaan galdera nian bertsook irakurtzean: eguzki faltarik ez dik izango patioan, baina ikusi ote dik aspaldi ilargi betea? Azken-aurreko bertsoan eman didak erantzuna. Hire gordailua zabaldu diguk, hire altxorrik barneenak erakutsi, denok aberastu gaituk, batez ere hireganatu.

Eutsi goiari, Ibon.




IBON MUÑOAREKIN, “BIDEAN GAUDE, AURRERA GOAZ, JOAN ZIRENEKIN” LIBURUAREN AURKEZPENEAN
MAIATZAREN 18AN AURKEZTUKO DUGU IBON MUÑOAREN “BIDEAN GAUDE, AURRERA GOAZ, JOAN ZIRENEKIN” LIBURUA
AUZOLANEAN MUNTATUKO DUGU IBON MUÑOAREN HIRUGARREN LIBURUA

Ametsen txokoan bizi naiz
Ainarak herrira itzuliko dira



/ literatura koadernoak / ataramiñe / literaturakoadernoak.org /

[GARA] Mikel Antza: Une oro dut gogoan gatazka gogor bateko protagonista naizela. Nik soilik dakit nire baitakoa

2016 Uztaila 10 | 170 iruzkin

→ GARA [naiz.eus]: «Une oro dut gogoan gatazka gogor bateko protagonista naizela. Nik soilik dakit nire baitakoa»

MIKEL ANTZA. IDAZLEA ETA EUSKAL PRESO POLITIKOA

Literaturaz hasi eta analisi soziopolitikoan jarraitu du Mikel Antzak (Donostia, 1961), militantzia eta letren soka ezin askatuan. Reau-ko espetxetik igorri ditu gogoeta zenbait, «Ametsak ere zain» (Susa) poema liburua aitzakia hartuta.

«Une oro dut gogoan gatazka gogor bateko protagonista naizela. Nik soilik dakit nire baitakoa»

Ariane Kamio

IKASI
«Kartzelatik ateratzea jaiotza berri bat bezala irudikatzen dut, alegia, berriro oinez ibiltzen ikasi beharko dudala iruditzen zait»

AMETSAK
«Ametsak zain edukitzeak salbatzen gaitu etsipenetik eta gure kabuz aldatzen ez duguna aldatzera ez da beste inor etorriko»

Aime Cesaire-ren «Cahier d’un retour au pays natal»-ek zure baitan lotsatuta zegoen ahotsa esnatu zuela esan izan duzu. Zein zentzutan? Ze ahotsez ari zara?
“Atzerri” eleberriaren oinarrian Ferdinand Celineren “Voyage au bout de la nuit” irakurketa egon bazen, oraingoan Aime Cesairek bultzatu zidan bizitzari begirada kritikoz begiratu eta sentitzen nuena transmititzera. Bere “Cahier d’un retour au pays natal” irakurri ahala urtetan pilatutako geruza uger eta herdoilak garbitzen zizkidan sentsazio euforikoa sentitu nuen.

Aime Cesaireren liburua errebelazio bat izan zen niretzat. Aurrena, jatorrizkoan irakurri nuen, eta ondoren Iñigo Aranbarrik Munduko Poesia Kaieretarako egindako itzulpenean, sentimendu bertsuak sortuz nigan. Jaioterrirako itzulerarekin hausnartzen hasi nintzen. Zer ote nuen esateko, zer esateko betebeharra nuen. Atzerriari buruz aritu ondoren, jaioterrirako itzulera garaia zela irudikatu nuen. Eta itzulerarako prestaketa horretan Euskal Herriak bizi duen gatazkari buruzko hausnarketa, kezka eta galderak ez ezik Mendebaldeko jendarteari buruzkoak ere sartu nituen bidaia-poltsan. Iruditzen zait, XXI. mendean ihesean dabilela Mendebaldeko gizakia deritzona, bere patu iluna ahantzaraziko dion edozeren bila, bizi dugun errealitateari buruz hausnarraraziko digunik ez dugula nahi… Bizitzari ihes eginez bizitzea bihurtu dugula arau.

Zure lehenengo poesia liburua da «Ametsak ere zain». Hamar urtetan egindako lana. Ia zure espetxealdi osoa…
Poemak idatzi izan ditut kartzelaldi hasieratik ia, baina ez dut espetxealdi osoa poemak idazten igaro. Egoera berezietan eta une zehatz-zehatzetan idatzi ditut. Atxilotu nindutenez geroztik, idaztea izan dut maiz komunikatzeko modu bakarra. Etxartetik bueltan, han ikusi, entzun, hausnartu edo sentitutakoa hitzetan jartzea zeregin berezkoa izan zen bakartuta eduki ninduten lehen aldian. Gatibutzaren desolazioa azaltzeko, nire barnekoa islatzeko tresna izan dut poesia.

Erreka moldeko poema luzeak dira. Zergatik estilo hori?
Aime Cesairek du horretan ere ardura. Bere liburutik ez nuen jaso soilik gaia eta doinuarekiko askatasuna, erreka moldeko poema luzeak, murgildu eta eramaten duten horietakoak, idazten hasi eta emari horri aurretik idatzita nituen solte, zurtz eta biluzik zeuden aleak eransterakoan zentzu osoa hartzen zutela ikusi nuen.

Bestalde, poema erreka horiek askatasunaren metafora dira niretzat, arau eta neurriz betetako mundu honen baitan nire baitako musikari libre ateratzen utzi nion. Askatasun erabatekoa eman nion ere nire buruari handik eta hemendik poema eta kanten erreferentziak hartu eta sampleatzeko, gure herriaren iragan hurbilean, gure borrokaren musika banda osatu duten pasarteak hartuz eta moldatuz. Askotan teoria handiek bezainbeste edo gehiago lagundu diete kanta eta poemek Euskal Herriaren askatasunaren aldeko borrokari. Jon Maiak maisuki islatu du hori berriki.

Maitasunaz ari zara. Zenbateraino biluztu da Mikel Antza liburu horrekin?
Tira, Mikel Antzaren biluzteak ez du garrantzirik; kontua litzateke zenbateraino biluztu duen Antzak Albisu liburu horrekin. Mikel Albisuk dituen kezka eta gogoeta asko agertzen dira bertan. Gaur egun, poema bidez baino ezin ditzaket azaldu hausnarketa eta sentimendu batzuk.

Une oro dut gogoan gatazka gogor bateko protagonista naizela. Nik soilik dakit nire baitakoa. Eta batzuek nahiko lukete egindakoaren damua ala berreste gotor bat. Gertatutakoa desgrazia bat izan da ikuspuntu askotatik; baina era berean, ezinbestekoa eta zoriontzekoa ere izan dela uste dut. Kontraesankorra da, eta nire ustez gure iragana horrela onartu behar dugu, guztion kontraesanekin, guztion egiekin. Gezurrik eta harrokeriarik gabe. Hemen denok egin dugu ahal izan duguna, eta norberak badaki zerk bultzatuta aritu den. Damua eta barkamena eskatzea bihurtu dira totem berriak, baina aurrera egiteko baino gauzak dauden daudenean uzteko erabiltzen diren amarruak iruditzen zaizkit.

Horrela diot liburuan: «Damua eta barkamena nahi al dituzue? Odol guztiarengatik, haienagatik eta gurearengatik? Geure pozengatik bezala, geure penengatik ere?». Entzuten dudanean «hobe ez balitz gertatu», gogoetatsu gelditzen naiz, zer da gertatu behar ez zuena? Noiztik? Iragana aldatzerik ez baitago. Ekidin daitekeen bakarra etorkizunean ez errepikatzea da.

«Intro», «Bellum», «Carcer», «Mors», «Invictus», «De Profundis». Klasikoak poema bakoitza izendatzeko.
Ohartu nintzen nire kezkek eta hausnarketek bazituztela gai nagusi batzuk eta infernurako eta heriotzarako bidaia baten moduan antolatu nituen: sarrera, gerra, kartzela, heriotza, garaitu gabea eta ihesa. Izenburuak latinez ezartzearen arrazoia Mandelak kartzelako une latzetan errezitatzen zuen “Invictus” poeman dago. Gainerako atalak ere latinez izendatzea bururatu zitzaidan. Lehen atalaren izenburuarekin Lou Reedi omenalditxoa egin nahi izan diot.

Barrura begira jarri zara? Kanpora botatzeko gogoeta bat da? Biak batera?
Barruan nago eta kanpora begira bizi naiz. Eta barrura begiratzen dudanean kanpokoa bilatzen dut. Kartzela murruen barnean bizi gara. Gizakiak eraikitako mundu itxi batean. Tarteka, ondo zaindutako ibilgailuan ateratzen gaituzte, epailearenera, ospitalera… Horietako irteera batean ikusi mundu hitsak abaildu ninduen. Negua zen eta elur zikinez estalita zeuden errepideak, auto-pilaketan harrapatutako gidariei begiratzen nien eta izugarrizko errukia sentitu nuen haien zorigaitzagatik. Kanpoko bizimodua ulergaitza egin zitzaidan. Ez nuen ulertzen nora zihoan jende hori guztia batetik bestera, bakoitza bere ibilgailuan isolatuta, amorratuta, triste. Natura hila begitandu zitzaidan hor kanpoan gizakiak sortutako antolaketa. Kartzela handia eta kartzela txikiarenaz gain, mundua bera xehatu eta galzorian jarri du gizakiak. Mundua, natura deseginez ez ote dion erronka egiten jainkoari, salba dezan, edota ez ote duen mendeku hartzen, jainkorik ez dagoelako.

Gizakiak, natura menperatu ondoren, sinistu nahi du berak kontrolpean ez duen indarren batek salbatuko duela hondamenditik. Lehengoan, kartzelan lehen aldiz 17 urterekin sartu zutenean heriotzara zigortutakoak ezagutu zituen preso zahar batek kartzela gaineko zeru laukituan agertu zen abioiari begira hasperen egin zuen esanez jadanik ez dagoela munduan ezkutatzeko herrialderik, ihes egiten duena harrapatu egiten dutela. Horixe da gizakiari gerta dakiokeen txarrena, esperantza galtzea. Eta hori ere adierazi nahi izan dut. Ametsak zain edukitzeak salbatzen gaituela etsipenetik eta gure kabuz aldatzen ez duguna aldatzera ez dela beste inor etorriko.

«Hau al da egin behar dudana? Poemak idatzi alde batera utziz…». Kezka, ezinegona eragin dizu inoiz espetxean idazteak?
Ez. Nire kontraesana da. Idaztea da ororen gainetik egitea maite dudana. Baina bizitza guztia daramat idazteari ihes eginez beza la, sorkuntzaren unea atzeratzeko aitzakia bila. Une bakoitzean nire ustez zegokidana egin dut, eta horrek literaturatik urruntzea ekarri dit. Ez dut uste jadanik gai izango nintzatekeenik literatura idatziz bizitzeko. Baina ezingo nuke ere literatura idatzi gabe bizi. Ez dut nire konpromiso militantearen eta literaturaren arteko auzia askatzea lortu.

Labirintoko irteera marrazteko gai zara letrekin?
Ez dago labirintorik, guk eraikitzen dugunaz gain. Ez dago beraz labirintoko irteerarik guk asmatzen dugunaz gain. Guztion artean eraiki dugun labirinto horren irteera aurkitzea ere ekintza kolektiboa da. Eta zer legoke labirintoaren irteeran? Nik ez dut sinesten badagoenik paradisurik gizakiaren zain, ez zerukorik ez lurrekorik. Ez dut uste ere gizakiak inoiz «paradisua» edo egoera ideal eta perfekturik ezagutu duenik ezta ezagutuko duenik ere. Paradisua eguneroko bizitzan dago, eguneroko ahaleginean, bizitzaren ederrean, elkarlaguntzan, ekimen bat egiteko bat egitean, munduko bidegabekeriari aurre egitean. Hitzak, hausnarketen gauzatze eta islatze diren heinean lagungarri baino ezin dira izan borroka horretan.

Ez da beti literatura ihesaldi edo ihesbide. «Generoz aldatuta ere ez dut lortzen kartzelatik irtetea. Iheserako nahi nukeen literaturak bertara nakar behin eta berriro».
Azkenean, norberak ongien ezagutzen duenaz idazten baitu. Bestelako gai batzuei buruz idazteko dokumentazio lan handia egin beharko nuke. Eta, honezkero, iruditzen zait ezinduta nagoela hor kanpoko eguneroko bizitzari buruz idazteko, nolabaiteko literatura errealista egiteko.

Kartzelak erabateko etena ekartzen du eta kartzelan naukaten hamabi urteotan kon turatu naiz nola aldatu den kanpokoa. Iragan mendean aldaketa handiak gertatu ziren, baina mende honetako lehen urteetan gertatu direnek eguneroko bizimoduan eta jendearen harremantzeko moduan izan dituztenekin alderatzekorik ez dutelakoan nago. Ikusten dut, adibidez, kartzelara ekarri berriek nolako lotura duten mugikorrekin, beren gorputzaren eta izaeraren luzapen fisikoa bailitzan. Kanpoko munduaz idaztea baino errazagoa litzaidake zientzia-fikzioa idaztea, eta hori ere mundua suntsibidean jarri ondorengo Erdi Aroko mundu distopiko bat irudikatuz izan beharko luke. Whatsapp, Twitter, Facebook, eta horiek guztiak Iruña-Veleiako ostraketako idazkunak bezain arrotz zaizkit.

Zertarako idatzi?
Norbaitek irakurtzeko. Edo Beckettek zioen moduan, arnasa hartzeko. Azkenaldian itolarria sentitzen dut.

«Euskal jendarteak lortu beharko luke, estatuen borondate ezaren gainetik bada ere, gertatutakoaren argipena egitea»

Iraganarekiko kritika eta iraganarekiko samina bateragarriak al dira?
Arazoa ez da kritika eta samina bateratzea, baizik eta gertatutakoaren arrazoiak ulertzea eta kausa horiek gaindibidean jartzea. Saminean eta kritikan oinarritzen den inongo programak ez du aurrerabiderik izango. Gainera, horretan ari direnek badakite. Eztabaida politikoa infantilizazio maila harrigarrira eraman dela ikusten dudanean harritu eta tristetu egiten naiz: «gaizki egin dut» eta «ez dut berriro egingo». Hemen, mundu guztiak pentsatzen du egin behar zuena egin zuela. Akatsak egin dituenak, akats horiek justifikatu egiten ditu, baldin eta damutzen ez bada, noski. Besterik da, sortzen saiatzen ari garen baldintza berrietan, lehenago agertu ez zitezkeen hurkoarenganako samin eta dolu zintzoak agertzeko aukera egon daitekeela. Tamalez, iruditzen zait 90eko hamarraldian euskal jendartea zatitzeko erabili zen «demócratas y violentos»-en bertsio berritu bat bizitzen ari garela. 36ko Gerraren ostean, garaileek bakarrik ohoratu ahal izan zituzten beren hildakoak. Galtzaileak oraindik bide bazterretako zuloetatik ateratzen ari dira fusilatutakoen hezurdurak. Valle de los Caídosera eraman zituzten Errepublikaren eta Euskal Herriaren askatasunaren alde borrokatu ziren askoren hezurdurak ere, nahas-mahas.

Biktimen afera hor dago.
80 urte beranduago, ordukoak oraindik argitu gabe daudenean, «biktima» izendapenaren labelaren enkante nahiko tristea ikusten ari gara. Kapitalismoak guztia neurtu eta salneurria jartzeko duen berezko joera horri neurgarria ez den eremuan sartzen utzi zaio. Ez zait iruditzen konpentsazio ekonomikoa denik beren hurkoa galdu dutenek behar dutena. Biktimak sailkatu eta ordain ekonomikoaren desberdintasunekin batzuk beste batzuk baino «biktimago» bihurtzen ditu errelato ofizialak. Azalpen arrazionalak eman behar dira gertatutakoaz. Irudi luke ETA desegitea eskatzen dutenek, hain zuzen ere, gertatu denari buruzko azalpen horiek entzuteari egin nahi diotela itzuri, beraiek ere eman behar dituztenak ez ematearren.

Beste asko eta asko bezala gure aita ere torturatu zuen Meliton Manzanas «biktima» bat da ere (eta, agian, gure aita ere onartuko dute biktimen zerrendan. Eta nik ez nuke nahi egunen batean biei batera egin diezaieten omenaldirik eraikitzen ari diren edo garen Valle de los Caídos berri eta birtual horretan). Bitartean, garondoan bertatik bertara emandako tiroz Guardia Zibilak fusilatutako Lutxi Urigoitiaren oroimena gordetzen duten herritarren borondatea kartzela mehatxupean bihurritzen darraite.

Irakurketa kritikoak behar dira?
Nik ez dut uste merezi duenik Espainiako Estatuari egindakoaren «irakurketa kritikoa» egin dezala eskatzea; alferrikakoa litzateke gainera, begira, oraindik Gernikako bonbardaketagatik barkamena eskatu ez badute… Espainiako Estatuko agintariek jakingo dute zer egin behar duten. Aldiz, ETAk eta ezker abertzaleak egindakoari buruzko azalpen zabala eta zehatza zor dio Euskal Herriari, eta dagokionean, nola ez, bere ekinbidearen ondorioz kaltetuak izan direnei. Hori egiteko baldintzak sortzen ez diren bitartean bakeaz eta bizikidetzaz hitz egitea ariketa borondatetsua izango da, baina ez da izango gertatutakoa gainditu eta irabazle eta garaiturik gabeko jendarte adiskidetsuago batean bizitzeko modua.

Arnaldo Otegiren askatasunaren biharamunean bakea berriz sartu zen denon belarrietara. Zu, odolaz ari zara, oraindik apenas heltzera ausartzen ez garen gaiaz.
Zentzuzko gauzak eta indar handiz esan ditu Arnaldo Otegik kartzelatik atera denez geroztik. Aurreko galderaren erantzunarekin lotuz, Reauko kartzela urrun honetatik, iruditzen zait ez dela «odolaz» hitz egin nahi, oso gai minbera baita. Ez dut uste ausardia kontua denik. Estatuek eta bere alde aritu direnek ETAk borroka armatua utziz geroztiko jokabidearen arabera ulertzen dena da ez dutela iragana argitu nahi. «Argitu gabeko ekintzez» mintzo direnean mendeku bila dabiltza, gatazka gainditzeko oztopo berriak jartzen dihardute.

Euskal Herriaren askatasunaren alde borrokatu garenok eragindako kalteak eta minak egiletza ezagun eta aldarrikatua du, eta gainera, ongi garesti ordaindu dute ekintzak bere gain hartu dituen antolakunde horretako kideek. Preso bat kaleratzearen pozak min ematen die batzuei, ez dute pentsatzen beren estatuak ezarritako zigorra bete eta askatasunerako eskubidea duenik, eta bera maite dutenei poz eta zorion hori agertzea debekatzen diete. Atzerako ispilu deformatu batekin aurrera egiten saiatzen daramatzagu azken urteak, eta horrela ez dago aurrerabidea aurkitzeko modurik. Horregatik, “Bellum” atalean, aipatzen ditut Vic eta Lliça d’Amunt. Euskal jendarteak lortu beharko luke, estatuen borondate ezaren gainetik bada ere, azken mende erdian gertatutakoaren argipena egitea; gaur egun zinez zaila gertatzen ari dena, oraindik ere ardura indibidualarekin epaitu nahi delako ardura kolektiboa izan zena, eta ardura kolektiboa diodanean ez naiz ari jendarteko alderdi zehatz bati buruz, jendarte osoaz baizik.

Idaztea jolastea da, idaztea askatzea da. Minik eman dizu inoiz buruak askatu duen hori irakurtzeak?
Ez.

Zenbat filtro jartzen dizkiozu zure buruari?
Segur aski mordo bat.

Espetxetik jaso duzun onena da literatura berreskuratzea?
Espetxeak ez dit ezer onik eman. Espetxeak bizia ez beste dena kendu dit, alegia askatasuna. Espetxea ez da, hala ere, nire bizitzan etenaldi bat. Espetxea, lehenago atzerria edo sasiko bizimodua bezala, nire bizitzako baldintzapen bat bezala hartzen dut. Literaturari dagokionez, bizitzan bezala espetxean ere aurrera egiteko baliabidea izateaz gainera, espetxeak berak jartzen dizkidan mugei aurre egiteko erabili ditudan borroka-tresnen arteko beste bat izan da. Bortxa ez beste baliabide guztiak erabili ditut espetxean bizirauteko, gose eta egarri grebak, itxialdiak, plantoak, borondatezko zigor-ziegaratzeak, zigor-ziegatik irteteari uko egitea, gutunak eta propaganda, afixekin ibili, elkarretaratzeak, ikasketak burutzea jarritako oztopo guztien gainetik, oihu bidez, ziega batetik bestera komunikatzea, irrintzi eginez eraikin batetik bestera, ispilua erabili dut, orrietan idatzitako alfabetoa hizkiz hizki mezuak josteko… eta literatura. Berriro ere argitaratzeak aspaldiko ezagunekin eta ezagutzen ez ninduen jendearekin komunikatzea ahalbidetu dit.

Eta espetxetik kanpo, zer?
Espetxean denbora puxka bat eman duenari hor kanpoko bizimoduak beldur pixka bat ere ematen dio. Hor kanpokoa kartzela erraldoi gisa ikustera ere iritsi naiz: «Aurkitu dugu gotorlekua eta ez dakigu nola egin hemendik irteteko; nora irten ordea? Eta zertarako ikasi dugunez geroztik hor kanpoko errealitatea hemen barrukoaren ispilatzea besterik ez dela?». Ez ote gara denok kartzela handi batean bizi, dena arau eta betebehar? Ez al dugu gure ingurunea hil? Galdera horien erantzuna aurkitzeko irrika bezatua daukat. Liburuaren amaieran “De profundis” atalean zain ditugun amets horien bila abiatzen garela irudikatu nahi izan nuen. Josu Landak, Itziar Castrillok eta Gotzon Barandiaranek liburua oinarritzat hartuta apailatutako errezitaldia amaitzeko atal hori bals moduan moldatu zuten. Kartzelatik ateratzea jaiotza berri bat bezala irudikatzen dut, alegia, berriro oinez ibiltzen ikasi beharko dudala iruditzen zait.

Zentzu literarioan, beldurrik bai?
Ez dakit zer idatziko dudan, proiektu mordoxka badut hasita, “Intro” ataleko «hau al da egin behar dudana?» galdera existentzialaren lelopean bazterrean utzita. Badakit badagoela zertaz idatzi beharko nukeen iritzi sendoa duen jendea, eta alde horretatik seguru dezepzionatuko nituzkeela. Beste auzia astiarena da. Aurkituko ote dut hor kanpoan idazteko tarterik? Seguruenera, kanpoan ere kezka berarekin jarraituko dut egin behar dudanaren inguruan!

Askatasunetik…
Dena! Beti!



RSS literatura koadernoak ataramine

[Bideoa] Pello Mariñelarenak espetxean egindako lanak, gaixorik diren presoen egoera erakusteko

2016 Ekaina 10 | 85 iruzkin


→ ahotsa.info: Arte para denunciar la situación de los presos políticos enfermos



RSS literatura koadernoak ataramine

[BIDEOA] ARTE DELA MEDIO: Oihana Garmendia eta Itziar Morenoren erakusketa.

2016 Maiatza 19 | 65 iruzkin

→ Eraikiz Kolektiboa web orria / youtube bideo kanala



RSS literatura koadernoak ataramine

Ibon Muñoarekin, “Bidean gaude, aurrera goaz, joan zirenekin” liburuaren aurkezpenean

2016 Maiatza 19 | 157 iruzkin

Bidean gaude, aurrera goaz, joan zirenekin

Atzo aurkeztu genuen Eibarko Beleko tabernan Ibon Muñoaren hirugarren liburua: Bidean gaude, aurrera goaz, joan zirenekin. Ibonen Muñoaren urtebetetzea ere bazen atzo, eta zorionak bidaltzeko talde argazkia egin ondoren, liburua egiteko auzolana erakusten duen bideoa ikusi genuen. “Opariaz” hitz egin genuen, oparia liburua irakurtzea dela, eta azken batean irakurketaren hartu-emanaren oparia dugula, Ibonentzat eta irakurlearentzat.

Jon Etxabek, liburuko sarreraren egileak, konparatu egin zuen kartzelan idazteak pintorearen sorkuntzarekin eta azpimarratu zuen kartzelan liburu bat idazteak dakarren lan eskerga.

Iñigok Ibonen gutuna irakurri zuen, eta guztion artean kantatu genuen “Ametsetik esperantzara eta, gero zurekin atseginera” liburuko bertsoa.

Eta amaitzeko Oier Gonzalez eta Markel Oramazabalek “Burdin hariak eta plastikozko goilarea” kartzelari buruzko gogoeta musikatua bizitzeko aukera izan genuen.

Gero arte modukoa ere izan zen atzoko aurkezpena, bertan jaso genituelako Ibonen hurrengo liburua osatuko dituzten bertso koadernoak, ohi bezala eskuz eta txukun idatziak.

Hori hurrengorako izango da baina. Orain, liburua hartu, eta irakurtzen hastera goaz. Opari bat.

Ibon Muñoa Arizmendiarrieta, Kordobako espetxetik

Bidean gaude, aurrera goaz, joan zirenekin liburuaren aurkezpena eta 58. urtebetetze eguna zuekin konpartitzeko, mahaiaren aurrean eseri naiz. Sorkuntzan aritzen naizenean bezala, leihoaren burdin saretik, bost metrora dagoen hormari begiraari natzaio.

Goian eguna oskarbi hasi denez zeru zerrenda estua urdin dago. Hormaren gaineko txarrantxetan hormatxoriak txioka ari dira. Zorura botatzen dizkiegun ogi apurren zain daude.

Hau da ziegako orduetan nire eguneroko ikusmira. Hormari begira zuekin akordatzen naiz ordea. Horri esker musak niregana sarritan etortzen dira.

Mahai honetan sorkuntza gehienak zirriborratzen ditut. Gainerakoak patioan edo salan. Ondoren gainerako zirriborroekin karpetan elkartzen ditut. Beran lotan egoten dira. Euren astea iristen denean esnatzen ditut. Astelehenetik hasita domeka arte aukeratutako sorkuntzarekin jolasean aritzen naiz. Zuek etengabe gogoan zaudetela, berregiten, dotoretzen eta orrazten ditut.

Domekan sorkuntza amaitzen dut. Astelehean kideei aurkeztendiet. Bertso sorta bat denean kantatuz. Bestela irakurriz. Euren iradokizunak entzunda zuzendu beharrekoa mahai honetan zuzentzen dut.

Egunean Ataramiñeri bidaliko diodan kaerean idazten dut. Eta guar ereindako hazien uzta zuen aurrean dago.

Hormen barruan ezin dela idatzi esan ohi da, bertan kartzela baino ezduzulako ikusten. Eta isolamenduan gutxiago oraindik. Eta Euskal Herritik kanpo nekezago.

Ezlekua ez da tokirik egokiena etorriak ingura zaitzan. Zorionez zuen elkartasunari esker kartzelaren miseriak ahazten ditut. Sorkuntzan aterpetzen naiz, Atmetsen Txokoan zuekin plazerez batzeko.

Nire atseginaren eta biziguraren iturburua zaretelako, gaur zuekin hitz egiteko aukera izan dut. Eskerrik asko urtebetze eguna nirekin ospatzeagatik.

Maitasunez agurtzen zaituztet.

Ibon Muñoa Arizmendiarrieta, Kordobako espetxetik



RSS literatura koadernoak ataramine

Maiatzaren 18an aurkeztuko dugu Ibon Muñoaren “BIDEAN GAUDE, AURRERA GOAZ, JOAN ZIRENEKIN” liburua

2016 Maiatza 15 | 164 iruzkin

Maiatzaren 18an, asteazkenarekin, aurkeztuko dugu Ibon Muñoaren hirugarren liburua: Bidean gaude, aurrera goaz, joan zirenekin. Eibarren izango da, Beleko tabernan, 19:00etan.

Liburuaren aurkezpenarekin batera Oier Gonzalez eta Markel Ormazabalek BURDINAZKO HARIAK, PLASTIKOZKO GOILARA ETA MAITASUN LUBRIKATUA kartzelari buruzko gogoeta musikatua eskainiko dute.

Aurkezpenak badu beste ezaugarri berezia: maiatzaren 18a Ibon Muñoaren urtebetetzea ere bada. Hartara, beretzat oparia, eta guztiontzat ospakizuna.

Bidean gaude, aurrera goaz, joan zirenekin liburuko irudiak Mikel Zarrabek egin ditu, eta hitzaurrea Jon Etxabek.

Bestela liburu honen edizioa berezia izan da Ataramiñerentzat. Irrintzi inprenta alternatiboan inprimatu eta auzolanean muntatu genuen Eibarren hilaren 7an. Prozesu hori jasotzeko ondoko bideo hau egin dugu



RSS literatura koadernoak ataramine

Auzolanean muntatuko dugu Ibon Muñoaren hirugarren liburua

2016 Maiatza 3 | 173 iruzkin



Argazkiak: Irrintzi inprenta

Bidean gaude, aurrera goaz, joan zirenekin Ibon Muñoaren hirugarren liburua maiatzaren 18an aurkeztuko dugu, Ibonen urtebetetze egunean, hain zuzen, Eibarko Beleko tabernan.

Liburua Irrintzi inprenta alternatiboan inprimatu dugu eta auzolanean muntatuko dugu Eibarko Arrate Kultur Elkartean, larunbat honetan, maiatzaren 7an, goizeko 10:00etan hasita [auzolan deialdia: etorri Eibarko Kulturalera maiatzaren 7an denon artean liburua muntatzera].

Ez da auzolanean muntatzen den preso baten lehen liburua. 2013an Bergarako Gaztetxean Aitor Aranzabalek kartzelan idatzitako Angiolillo liburua horrela egin zuten [ikusi bideoan].

Eta auzolanean egitea erabaki dugu, batetik, gastuak murrizteko. Ibon Muñoarekin konpromisioa hartu genuen idazten zuena argitaratuko genuela. Argitaratze kontuak Eibarko Ibonen lagun eta presoen alde diharduen taldearekin egin ditugu. Dagoeneko Ibonen hirugarren liburua izango da. Eta kaleratzeko data 2020an ezarri diotenez, izango dugu oraindik besteren bat bere kartzelaldiko bertso entziklopedia osatzeko.

Baina badira arrazoi gehiago. Ataramiñen lehen ezaugarria euskal preso eta iheslari politikoen lanak kaleratzea da. Zeregin horretan beti azpimarratu dugu lan kolektiboa dela: batek idatzi, besteak lagundu, kartzelatik atera, norbaiti pasatu, harek Ataramiñe koordinatzen dugunoi, editatu, digitalizatu, eroan, zabaldu, saldu, egileari idatzi, kontuak egin… jende askok parte hartzen du lan honetan. Liburua auzolanean muntzatzeak, beraz, badu Ataramiñeren ezaugarriekin lotura zuzena. Gauzak egiteko modua da. Mundua ikusteko era ere bai.

Hartara, elkarlanean jardun, eta maiatzaren 18an elkartuko gara berriro, Iboni oparia egitera.

Ibon Muñoa Arizmendiarrieta. Ametsen txokoan bizi naiz. Ataramiñe, 2011
Ibon Muñoa Arizmendiarrieta. Ainarak herrira itzuliko dira. Ataramiñe, 1014
→ Irrintzi inprenta: irrintzinprenta@gmail.com



RSS literatura koadernoak ataramine

Ekhine Eizagirre “ALDE ERANTZIRA NABIL”

2016 Apirila 5 | 92 iruzkin

Alde erantzira nabil
Ekhine Eizagirre
Susa, 2016ko apirila

Alde erantzira nabil poema liburuaren aurkezpenerako hitz batzuk eskatu dizkidate eta hemen natorkizue, labur-labur, egindako lana zuei azaltzera.

Liburua azken hamar urteetako ibilbidearen uzta da, eta izenburuak aditzera ematen duenez, alderantzizko bide-zidorretan galdu edo bilatu izanaren emaitza ere bai.

Hiru etapa nagusi bereiziko nituzke idazketan: lehenik, Euskal Herrian bizi nintzeneko garaia; bigarrenik, klandestinitatea; eta hirugarrenik, espetxealdia.

Poema batek dioen bezalaxe, “neure-neurea” da egindako lan hau, intimoa, erraietatik jalgitakoa. Baina neurea izanik ere, igurtzi eta fereka ugari bildu ditu bidean. Jarraian kontatuko dizuet, zein osagaik borobiltzen duten egindakoa.

Liburuko olerki askok emozio jakin bat azaltzea eta transmititzea dute xede. Denboraren joan-etorrian, nire zein hurbilekoen memorian marrazten joan diren gertaeren kontakizun laburrak bildu nahi izan ditut.

Ene baitako oroitzapen kuttunek bizia gal ez dezaten, berreskuratu, elkarri josi eta atondutako hitzak dira, bat-batekoak gehienak, inprobisatuak, uneak eskatzen zuelako idatziak, eta momentu txikiei arreta berezia eskaini nahi dietenak.

Inguratzen nauen egoerari baino, uneari eta nire momentuko bizipenei eman nahi izan diet tartea. Gogo-gorputzaren adierazpen anitzek osatzen dute lan hau, olerkiok gogoak ez ezik gorputzaldiak aginduta idatzi ditudalako. Horregatik, emozioei estu lotuta, gorputza oso presente dago liburuan.

Borroka zaporea eta labanda usaina duen alde erantzirako bidea izan da nirea. Ehundura askotarikoa, latza zein leuna; inoiz ez laua, ordea, beti koskaduna, malkartsua. Legaltasunaren altitude eta latitudeetatik haragoko lurralde ezezagunetan ibilitakoa. Egun, ordularietako orratzak lozorroan eta lau hormetan iltzatuta diruditen ez-leku arrotz honetan izanik ere, atzera buelta etengabean, beti aurrera tiraka dabilena.

Ikuspegi feministatik idatzitako lan honetan, azken urteetan feminismoaren inguruan irakurri, entzun eta eztabaidatutako zenbait gai jorratzen saiatu naiz. Bestalde, gai pertsonal gisa izendatu izan diren horiek lehen lerrora ekarri nahi izan ditut. Azkenik, bizipen pertsonalek leku berezia dute; borrokaren hautuak, militantziak, errepresioak, klandestinitateak, espetxeak… Fantasiak, desirak eta autoerotismoak ere badute bere tartea.

Egun, Frantziako Fresnes espetxean bahituta naukatelarik, ihesbide paregabea da niretzat poesia. Idazten hasten naizenean, hitzen unibertso amaiezin batean murgiltzen naiz, eta buruak hegan egiten dit, hegan nik nahi dudan lekura. Gaurkoan, poesia bidez ez, baina hitz labur hauek baliatuz, zuen guztien ondora bidaiatu nahi dut. Espero dut nik idazten adina disfrutatzea zuek liburua irakurtzen.

Eskerrik beroenak liburu hau posible egin duzuenoi, besarkada bat eta agur bana aurkezpenera hurbildu zaretenoi, eta agur berezi bat gaur bertan egon ezin izan duten horiei guztiei.

Fresneseko espetxetik, Euskal Herria bihotzaren erdi-erdian,
Ekhine Eizagirre
2016ko martxoan


Katallin Miner, Maite Egiguren Golmaio eta Edurne Epelde Pagola, goian; idazlearen aita Joxemari Eizagirre, behean (argazkia: JON URBE / ARGAZKI PRESS)

→ zarauzkohitza.eus: Ekhine Eizagirreren ‘Alde erantzira nabil’ poema liburua aurkeztu dute (Aritz Mutiozabal)
→ uberan.eus: Ekhine Eizagirrek ‘Alde erantzira nabil’ (Susa) poesia liburua plazaratu du
→ berria.eus: Pertsonalaren neurri politiko poetikoa (Gorka Erostarbe)
→ naiz.eus: Borroka zaporeko labanda usaina (Ariane Kamio)

Ekhine Eizagirrek aurkezpen gisa idatzitako testua irakurri du Maite Egiguren Gomaiok

Kattalin Miner, liburuari buruz



RSS literatura koadernoak ataramine

[ePub] Jexuxmari Zalakain, “KARTZELAKO KRONIKAK”.

2016 Otsaila 15 | 286 iruzkin







Kartzelako kronikak
Jexuxmari Zalakain Garaikoetxea
Azaleko irudia: Mikel Zarrabe
Ataramiñe, 2016
Lizentzia: CC by

Deskargatu:


ePub



pdf

Liburu elektroniko hau DOAN deskargatu dezakezu.

Ikusi liburua ON-LINE

Jexuxmari Zalakain Garaikoetxea  2007ko azaroaren 30ean espetxeratu zuten 8 urteko zigorra betetzeko. Urte horietan, tarteka, Dueñas (Palentzia, Espainia) espetxearen barrenetatik egindako bidaiaren kronikak argitaratuko zituen Herria 2000 Eliza aldizkarian. 12 kronika guztira. Gainera kartzelaldian idatzitako beste hiru testu jaso ditugu edizio elektroniko honetan: elkarrizketa bat, argitaratu gabeko artikuluxka bat eta Ataramiñe’14 urtekarian egindako hitzaurrea. Guztira 15 idatzi labur, beraz, 8 urteko ibilbidearen norabidea azaltzeko. “Kezkatuta noa”, dio despedidan. 2015eko irailaren 27an irten zen espetxetik. Gu ere kezka horrekin bizi gara, Jexuxmariren kartzela, gure kartzela delako. Kartzelan bizitzea zer den.

→ literaturakoadernoak.org: Jexuxmari Zalakain, “Kartzelako kronikak (eta XII)”



RSS literatura koadernoak ataramine

[GAUR8] ESPETXEA ETA SORMENA Sorkuntza presoarentzako, ihesbide ez ezik, ihesaldi ere badenean

2016 Urtarrila 10 | 76 iruzkin

→ naiz.eus: GAUR8 -ESPETXEA ETA SORMENA- Sorkuntza presoarentzako, ihesbide ez ezik, ihesaldi ere badenean
GAUR8 2016ko urtarrilaren 9a | IX. urtea • 450. zbk.pdf

Erreportajea

ESPETXEA ETA SORMENA
Sorkuntza presoarentzako, ihesbide ez ezik, ihesaldi ere badenean

Hitzak miatuak eta ideiak jarraituak diren eremuan, sormena, ihesbide ez ezik, ihesaldi ere bihurtzen da presoaren egunerokotasunean. Gatibutasunari aurre egiteko edo buruari ziegako lau pareten artetik ihes egiten laguntzeko, hamaika dira presoa sorkuntza garatzera eramaten duten arrazoiak.

Aimar Etxeberria Korta

Eskuetan margoak hartzen dotazenien espetxetik ihes egiten dot. Eta kartzelari aurre egiteko margoak leiho bihurtu ziren, barrote bako leihoak». Oier Andueza (Durango, 1975) euskal preso politikoaren hitzak dira, Hernaniko Biteri aretoan zuen erakusketari ongi etorria ematen ziotenak. Hitzok modu zorrotzean erantzuten diote artikulu honen xedeari: zertarako sortzen du presoak? Zer ekarpen egiten dio sormen ariketak presoari?

Ziegetara begira jarri gara, beraz, artikulu hau osatzeko orduan. Gaur arratsaldean Bilbo eta Baionako kaleak beteko dituzten mobilizazioen aitzakiapean, euskal presoen egunerokoan alderdi garrantzitsua den sormenari heldu diogu, bere adiera eta dimentsio guztietan. Horretarako, espetxea zuzenean ezagutu edo ezagutzen duten pertsonekin jarri gara kontaktuan, euren esperientziaren berri lehen pertsonan eman dezaten. Horrek esan nahi du egun espetxean diren kideen esperientziak ere irakurtzeko aukera izango dela datozen lerroetan. Zentzu horretan, doakiela eskerrik beroena hauen senideei, GAUR8 eta presoen arteko zubi-lana egiteagatik.

. . . . . . . . . .

Bota harresia

Bota harresia
hautsi aulkiak
lehertu hormak
tirokatu kristalak
luza eskua
gerturatu gorputzak
estutu ipurmasailak
nahastu ezpainak
urratu arropak
zabaldu hankak
egin irrintzi
bota harresiak.
Bota beltzak
arau hertsiak
kristal atzeko begiak
ezleku itxiak.
Jaso ukabila
ireki begiak
gehitu indarrak
apurtu distantziak
egin garrasi
AaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaMNISTIA!

Ekhiñe Eizagirre

. . . . . . . . . .

« Bi ahoko arma izan daiteke denbora faktorea presoarentzat: beronen kontrola har dezake edo bere besoetara eror daiteke. «Mendean hartzeko dago egina kartzela», dio Mikel Ormazabalek »

« Irudimenak presoa ziegako lau pareten artetik kanpora eramateko gaitasuna du. «Kartzelan zaude, baina kartzelak ez zaitu», sentitzen zuen Jon Gaztelumendik »

Mikel Orbegozo, «Preso Nago»

Esan dugu sormenari bere adiera zabalenean heldu diogula. Horren espresio bat baino ez da komikigintzarena, eta horretan dihardu Mikel Orbegozok (Donostia, 1979). “Preso nago I” eta “Preso nago II” komiki liburuen egilea bera, “Ilargiraino” izenburua jarri dion bere hirugarren lana argitaratu berri du. Espetxean marraztu zuen bere lehenengo bineta, «kide bati urtebetetze opari bezala». Egin zuenarekin bere burua harrituta utzi eta gauzak kontatzeko bitarteko berri bat zuela jabetu zen: «Aurkikuntza bat izan zen; horrela hasi nintzen».

Orbegozoren esanetan, presoa eta espetxea harremantzeko orduan bi faktore hartu behar dira kontuan: «Daukagun denbora pila, batetik, eta espetxe sistemari aurre egiteko ditugun baliabideak, bestetik». Sorkuntza garatzearen bidez presoak denboraren kontrola hartzen duela aldarrikatu du, eta gozamenerako edo espetxean bizi duten egoera salatzeko tresna bilakatzen dela azpimarratu du: «Marraztea boterea hartzeko modu bat da».

Aipatu dugu aurrez denboraren faktorea. Sormena garatzeko erraztasunak ematen dituen faktorea dela pentsa dezakegun arren, dio Orbegozok denbora hori «zailtasunez beteta» egon ohi dela: «Egunerokoan ikusi edo bizitzen ditugun kontuek, gure aurka hartzen dituzten neurriek, sortzen diren tentsio uneek geure buruak kezkaz betetzera eramaten gaituzte; beti ez da erraza sosegua topatzea». Baina zailtasunak bertute egiten ikasi du donostiarrak, eta bizi dituen une latzak txiste bilakatzen ahalegintzen da, «barreak eragitearekin batera hemen ikusten ditudanak salatzeko». Bestalde, espetxeak sarri zailtasun teknikoen aurrean jartzen du komikilaria: «Batzuetan beharrezko materialen aldetik, eta, besteetan, landu nahiko nituzkeen gaien inguruko informazio faltagatik, hemen ez baitago Internetik».

Marraztean, ordea, zail egiten zaio espetxea ez den kontuez egitea. «Kaleko inork ikusi ezin duena ikusten dugu; beraz, gure ardura da hemen bizi duguna, pairatzen ditugun bidegabekeriak, kontatzea», adierazi du Orbegozok. Hala ere, presoaren ametsak espetxea ez den edonon kokatuta daudela gaineratu du: «Nire kasuan, kalea, etxea, taberna edo mendia, espetxea ez den edozer marrazten dudanean ez da soilik marrazki bat; hemen baino han egotea nahiago nukeen leku bat da».

Ibon Muñoa, «Ametsen txokoan»

Ibon Muñoaren (Eibar, 1958) kasuan, espetxean sartzeak eragin handia izan zuen paperari eta boligrafoari berriro heltzeko orduan. Gaztaroan piztu zitzaion idazteko grina, baina bizitzaren egoerek afizioa alde batera uztera behartu zuten. Espetxean, ordea, denborarekin egin du topo, afizioa berreskuratzea ahalbidetu dion denborarekin: «Ordu asko igarotzen ditugu ziegan sartuta, eta idazteak burua okupatua izatea ahalbidetzen dit».

Denbora ez ezik, espazioa ere eskaini dio espetxeak idazterako orduan, baliabide asko ematen dizkiolako: hormak, bisitak, lagunei zuzendutako eskutitzak… «Kartzela barruan edozein une eta euskarri da egokia idazketarako», aitortu du. Sormena garatzea erabakitzen duten preso gehienek bezala, Muñoari ere kosta egiten zaio espetxea ez den kontuez idaztea, «bertan bizipen asko daudelako». Baina ororen gainetik, burua okupatua izatea du xede preso eibartarrak, baita euskarari bere ekarpen txikia egitea ere. Berak, ordea, argi dauka non dagoen eta zer egoeratan aurkitzen den, horregatik argitaratu zuen lehen liburuari izenburu argigarria jarri zion: “Ametsen txokoan bizi naiz”.

Ekhiñe Eizagirre, poesian

Oso gaztetatik du idazteko zaletasuna Ekhiñe Eizagirre (Zarautz, 1984) preso politikoak. Txikitatik ekin zion egunerokoak, ipuinak, bertsoak, abestiak eta abarrak idazteari: «Idaztea maite nuen». 14 bat urterekin, baina, olerkigintzari heldu zion, eta orduz geroztik asko idatzi izan du. Gaur egun, berriz, eta oso boladaka bada ere, idazten jarraitzen du, «batez ere poesia».

Espetxeko egunerokotasunaren baitan denbora asko eskaintzen dio Eizagirrek sormena garatzeari, nahiz eta uste duen espetxeak ez duela zertan presoa horretara eraman. Kide ugari ezagutu ditu, eta dio, modu batera edo bestera, guztiek dutela sormenarekiko lotura: «Batzuek gutunak idazten jorratuko dute haien sormena; beste batzuek, aldiz, eskulanetan edo margotzen». Baina gaineratu du egoera ezberdina dela presoa dagoen espetxearen arabera. Hala ere, nabarmendu du baliabide eskasia dagoen kasuetan irudimenak bere papera jokatzen duela eta inprobisazioaren bidetik emaitza «imajinaezinak» lortzen direla: «Egur-puska edo ahuakate hezurrekin egindako zintzilikarioak, kartoi puskekin txabola atontzeko egindako apalak, eta abar».

Sormenak, Eizagirreri, modu ezberdinetan eragiten dio. Lagundu diezaioke amorrua eta emozioak kanporatzen, lasaitzen edo denboraren astuna arintzen, «baita lau pareta artetik ihes egiten ere. Plazera ematen dit –jarraitu du– kideen sormen lanak ikusteak eta nireak haiekin konpartitzea gozamen handia da». Zail egiten zaio espetxea ez den kontuez idaztea –espetxean izanik espetxeaz idaztean bertako errealitatea islatu eta salatu nahi izaten dute–, baina horrek, modu berean, lagundu ere egiten diola adierazi du: «Sabel barruko garratza kanporatzen laguntzen dit, horrek hustuko nauelakoan».

Jon Tapiaren autodefentsa

Oroitzapenetan oinarrituta hitz egiten du Jon Tapia zizurkildarrak. 2005etik da aske –22 urte espetxean igaro ostean–, eta 1999an argitaratu zuen “Gartzelatik” poema eta bertso bilduma. Beste askoren gisan, kartzelako kontua du idaztearena, nahiz aurretik bertso-paperak edo olerkiak bezalako espresioak oso gustuko zituen.

Kartzelak eraman zuen Tapia sormena garatzera: «Berehala ohartu nintzen zein den espetxe-sistemaren funtzioa euskal preso politikoekiko: errepresio itogarrian eta mendeku jarreran oinarrituta dagoela eta, nola ez, gu pertsona bezala deuseztatzeko tresna dela». Hori horrela, halabeharrez, autodefentsa mekanismo bezala ekin zion idazteari. Aipatu egoeran zail egiten zitzaion, tarteka bazen ere, goibelaldiaren zulo beltzean ez murgiltzea: «Beraz, zulo horretatik ateratzeko, autodefentsa-sistemari heldu behar zio, halabeharrez. Esaten nuen –jarraitu du–: ‘Gorputza kartzelan, baina nire gogoa eta pentsamendua Euskal Herrian’. Animo horrekin aurrera begira jarri eta gogoz ematen nion idazteari».

Era berean, pentsatzen zuen hori adierazteko bitartekoa zuen idaztearen artea Tapiak: «Nire militante kontzientzia, nire herrimina eta nire ametsak ez zeuzkatela preso, alegia». Eta gainerakoen gisara, zertaz idatziko eta kartzelaz, «batez ere lagun-minen kategorian dituzunekin. Zoragarria izaten zen horietako bateren baten gutunak jasotzea». Bestalde, Estatu frantsesean preso zituzten hainbat kiderekin ere harreman zuzena zuen zizurkildarrak. Horrela ezagutu zuen egungo bere bikotekidea; biak preso zirela gutun bidez ezagutu zuten elkar.

Kartzelatik irten ostean, ordea, ez du idazten jarraitu. «Nire burua ez daukat idazleen kategorian, ezta pentsatu ere! Horretarako dohain bereziak behar dira izan, eta nik gabeziak baino ez dauzkat alor horretan», azaldu du. Ez idazteagatik, preso diren kideei ere ez diela idazten aitortu du, atsekabez eta amorruz. Baina barruan dauden guztiak gogoan dituela aldarrikatu du: «…eta gaurko gau ilunak, otoi dagio ilargiari; Egun Berria etor bekion, Gure Herri Zaharrari».

Mikel Antza, hitz egiteko idatzi

Gainerako sortzaile gehienak bezala, oso gaztetatik izan du Mikel Antzak (Donostia, 1961) ere idazteko grina: «Unibertsitatera joan ordez idazle izan nahi nuela esan nion aitari. Aholkatu zidan hobe nuela karrera bat hastea, idazteari utzi gabe, hartuko nuela erabakia aurrerago». Baina bizitzaren joan-etorriek moztu zioten idazketarekin zuen harremana: «Une batean ezinezkoa egin zitzaidan nire sorkuntzarako grina eta Euskal Herriaren askapenaren aldeko borroka bateratzea». Espetxeak, ordea, berriro jarri du harremanetan idazketarekin: «Atxilotuz geroztik, isolamenduan nindutela, idaztea bizirik irauteko borroka-tresna bihurtu zitzaidan».

Idaztea espresio bide bat da berarentzat, mundua ikusten duen modua azaltzeko eta besteei erakusteko aukera ematen diona. «Idaztea hitz egiteko modu bat da niretzat», adierazi du. Espetxean den heinean, gainera, askatasun gabezia den «eraso jarraitutik» aldentzeko balio diola gaineratu du: «Lau pareta artean itxita egotea izugarria da. Gizakia ez dago horretara egina». Hori hala, dio egoera horretan dagoen presoarentzako sorkuntza ihesbide ez ezik, ihesaldi ere badela.

«Kartzela ez da ezertarako espazio egokia», dio, «norberak sortu behar ditu espazio egokiak idazteko». Agian, despistatzerako orduan distrakzio gutxiago daudela onartu du; baina, bestalde, kartzelari aurre egiteak energia handia eskatzen duela azpimarratu du: «Gainera, nik beti uste izan dut sormen artistikoa talde giro batean, jendarte giro batean, herri giro batean egiten den zerbait dela; eta hori da kartzelak ekiditen duena».

Lan ugariren egilea da, baina ez du bere lanen arteko sailkapenik egitea atsegin. «Beraz, ez dut ezberdintasunik egiten kartzelan idatzitakoaren eta atxilotu aurreko idazlanen artean. Gainera, ez naiz hierarkia eta sailkapenak egitearen batere zale».

Markel Ormazabal eta denbora

Markel Ormazabalek (Donostia, 1982) bazuen esperientziarik idazketarekin espetxeratua izan aurretik. Dio, eskolak bezain beste, militantzia politikoak trebatu duela: «Jarduera honi lotutako idazketan aritu izan naiz bereziki, baina baita zutabegintzan ere». Espetxean zeneko garaiak oroituz, adierazi du presoak sormena behar duela garatzen duen nekeari aurre egiteko: «Mendean hartzeko dago egina kartzela; eta horretarako, lehenik, preso harturiko pertsona nekatu egin behar da, akitu, gorputz otzan eta ideia propiorik gabeko bihurtzeraino».

Dio kartzelak bere helburuak lortzeko diziplina eta denbora jakin bat jarriko dituela, «eta hartan datza presoaren borroka behinenak: nola lortu norberaren denboraren gaineko erabaki ahalmena? Sormenaren bidez, denbora eta autonomia propioa irabazi ditzake presoak». Denbora hori, gainera, inolako erraztasunik emango ez dizun espazio batean irabazi behar dela gaineratu du: «Bitartekoak mugatuak dira oso: orri zuria maiz luxuzko produktua da, boligrafoak ere hainbat isolamendu modulutan erditik ebakiak dira, miaketen jomuga dira hizkiak eta orrialde zirriborratuak…».

Baina kartzelak adierazpenari mugak ezartzen dizkion arren, azpimarratu du Ormazabalek askotariko lengoaiak erabiliz eman daitekeela aditzera gatibutzaren esperientzia. «Kartzelako sorkuntzaren bitartez presoak ahotsa gorpuzten du, eta gizarteak nahiz espetxeak ukatu dion hitza eta nortasuna aldarrikatu», adierazi du. Hori hala, espetxean gatibutzari aurre egiteko idazten dela nabarmendu du, «eta horixe da sorkuntza lanak itzalpean dagoenari egiten dion ekarpen baliotsua».

Jon Gaztelumendi: Egoera leunduz

Jon Gaztelumendik (Errenteria, 1961) perspektiba luzez begiratzen dio espetxean igaro zuen denborari eta urte horietan idazteko izan zuen ohiturari. Gaztetan idazlan batzuk egin arren, dio espetxean sartzearekin batera hasi zitzaiola idaztearen errotarria mugitzen. Denbora zuen, eta denbora hori antolatzeko beharra, kartzela bakoitzeko bizi-baldintzek uzten duten modura: «Eta sormenak hor aurkitzen du bere lekua; jartzea da, hari batetik tiraka hasi eta horretan jardutea».

Sormenak, ordea, denbora eskatzen du, eta espetxeak eman zion Gaztelumendiri kanpoan ez zuen denbora hori. Bestalde, sormena garatzeko, espetxeak «atmosfera berezi bat» eskaintzen duela gaineratu du: «Ez da soilik aparteko mundu surrealista bat; hitz egiteko joko asko emango luke». Ekite hori, gainera, alde guztietara lagungarri izan zuela azpimarratu du: «Sormen prozesuak atal asko ditu, eta ariketa horietan guztietan murgiltzean abstrakzio egoera batean sartzen zara; kartzelan zaude baina kartzelak ez zaitu».

Bere espetxeko igaroaz oroitzen duenaren arabera, kartzelan bizitzea oso agresiboa da. Zentzu horretan, arlo psikologikoez gutxi hitz egiten dela nabarmendu du, eta, horregatik, kartzelan kartzelaz idaztea –egoera mingarrienetatik gertaera komikoetaraino– oso lagungarria dela dio. Espetxetik ateraz geroztik jarraitu du boligrafoa hartu eta orri zuriaren aurrean jartzen, baina beste era bateko idazlanak osatuz.

Itziar Plaza: Esna ametsetan

Sormena, idaztea ez ezik, margotzea ere bada, eta horretan dihardu Itziar Plazak (Bilbo, 1982). Amarengandik jasotako dohaina dela dio berak, preso izanik gehiago garatzeko aukera izan duena. Garatu, espetxeko pareten artean bizirik irauteko garatzen duela dio, espetxeak egunero erakusten dion paisaia grisari aurre egiteko: «Egunero panoramika bera ikusteak eta mugaz josita egoteak ondorio kaltegarriak eragiten dizkio presoari».

Eguneroko paisaia grisei aurre egiteko margotzen du, beraz, Plazak. Eta aurre, ametsekin egin dio aurre egunerokotasun monotonoari: «Espetxeak lapurtzen dizkigun egoera guztiei aurre egiteko amets egin behar dugu. Lehen ere egiten nuen amets, noski, lo egiten nuenero. Baina espetxean ametsak esna nagoenean datozkit bata bestearen atzetik, eta eskerrak!». Amets egiteko aukera emateaz gain, margotzeak barrutik bizirik dagoela adierazten dio Plazari: «Espetxeak, beste hainbat helbururekin batera, gizatasuna suntsitzea bilatzen du. Horren aurrean, gizaki egiten gaituzten emozioak eta sentimenduak adieraztea funtsezkoa da».

Ametsetan egin, bizirik sentitu eta… espetxetik irteteko aukera eman. Marrazketak ematen dion beste irtenbideetako bat, «irudimenak limiterik ez baitu». Espetxetik irten ez soilik fisikoki, baita mentalki ere, marrazkien bitartez barruan giltzapeturik dituen sentimenduak kanpora ditzakeelako, «gainetik zama bat kenduko banu bezala. Marraztea komunikatzeko bitarteko bat da –jarraitu du–. Ez du zertan besteekin komunikatzeko izan behar, bereziki norbere buruarekin komunikatzea garrantzitsuagoa dela esango nuke».

Oier Andueza, espetxetik ihes

Espetxeratua izatearekin batera hasi zen Oier Andueza (Durango, 1975) margoekin esperimentatzen: «Geroztik, etengabe aritu naiz pintura krema margoa hatzetan hartu eta paperak zikintzen». Modu horretan, esan daiteke espetxeak eraman zuela Andueza sormena garatzera. Dio bertako egunerokotasuna oso mugatua eta monotonoa dela, «eta bertatik ateratzeko beharra izaten dugu. Nik –jarraitu du– orduak ematen ditut margotzen, normalean bazkalostean hasi eta arratsaldean zehar. Espetxetik ihes egiteko behar horrek irudimena garatzera narama, beraz, baita sormena ere».

Baina hainbat oztoporekin aurkitzen da durangarra: «Batzuetan materialak sartzeko arazoak izaten ditut, Teixeiron adibidez. Aranjuezen ere mihise txikiak soilik sartu ahal nituen». Margotzeko orduan begiradei erreparatzen die batez ere: «Ehun paisaiek baino askoz gehiago esaten didate». Espresioak bilatzen ditu, eta inoiz liburu edo argazki batean zerbait iradoki dion begiradaren bat ikusiz gero hura paperera eramaten ahalegintzen da.

Orain gutxi arte erakusketa bat izan du Hernaniko Biteri kultur etxean. «Ez nuen sekula pentsatu erakusketa bat izatera irits nintekeenik. Niri zerbait esaten didaten irudiak jendearekin konpartitzeko aukera eman dit, nire ihesaldiek eraman nauten leku desberdinak jendearekin konpartitzekoa», dio erakusketaren harira. Era berean, jende askoren iritziak jasotzeko aukera izan du, modu batera edo bestera helarazi dizkiotenak: «Oso eskertua nago horregatik».

Ataramiñe, presoen sormen lanen bozgorailu

Ataramiñe euskal preso politikoen artean literatura sustatu eta haien lanak zabaltzeaz arduratzen den elkartea 2002. urtean jaio zen. Bi pertsonen arteko koordinazio lan baten ondorioz egiten du aurrera, baina ezin da ulertu Ataramiñeren jarduna presoek, euren senideek eta lagunek edota herrietako elkartasun sareek egiten duten ekarpenik gabe. «Guztion artean egiten dugu lan, lan kolektiboa da; presoen mundu hau ez dago bestela ulertzerik», diote koordinatzaileek.

Batez ere, presoek –eta batzuetan iheslari eta deportatuek– eginiko lanez osatutako urtekaria argitaratzeaz arduratzen da elkartea: bertsoak, poesia, hausnarketak, kontakizunak, margolanak… Baina euren asmoa ez da presoen sorkuntza lanak eurek argitaratzea: «Ez dugu ghetto bat eratu nahi presoen inguruan. Euskal presoek han eta hemen argitaratutako liburuak kaleratzen dira urtero, Ataramiñez aparte». Diote, euren helburua plataforma bat eskaintzea dela, presoei bururatzen zaien hori argitaratzeko. Era berean, hitzaldiak edo errezitaldiak ere antolatzen dituzte: «Herrietako presoen aldeko ekimenak izan ohi dira».



RSS literatura koadernoak ataramine

[Ortzadar] Sormena ihesbide

2016 Urtarrila 7 | 60 iruzkin






Ortzadar 431 zenbakia

Sormena ihesbide

Jonebati Zabala

Hogei bat euskal presoren sorkuntza lanak argitaratu ditu Ataramiñek, urtero legez. Margolanak, poesia, bertsoak, komikiak zein bestelako idatziak topatu daitezke aurtengo argitalpenen artean

Barnean daukadan mundua ez da barnean naukan gelan kabitzen”. Joseba Sarrionandiaren aipu horren bidez azaltzen du espetxeko sorkuntzaren balioa Oier Gonzalez Ataramiñe elkarteko kideak. “Barne mundu hori elikatzeko bitartekoa da sorkuntza, kartzelan bizirauteko bidea, bai fisikoa, intelektuala zein emozionala”. Berriro ere Sarrionandiari helduta, Ruper Ordorikak musikatutako Galtzetan gordetzeko koplak olerkiaren zati bat gogoratu du Gonzalezek: “Zaindariak paper bila ari dira zeldetan”. Hau da, zaindariak ez dabiltza dinamita edo arma bila, paper bila baizik. Horrek sormenari “balio berezia” ematen diola uste du Ataramiñeko kideak.

Euskal preso politikoen sorkuntza lanak argitaratzen ditu urtero Ataramiñek. 2002an kaleratu zuten lehen bilduma, presoen egoera modu ezberdin batean azaleratzeko helburuarekin. “Lan hauen bitartez, espetxearen ertzak mahaigainera-tzen dira, sortzaile-presoaren ikuspegitik betiere. Kartzelan ditugun lagun eta senideen kronika intimo antzeko bat aurki daiteke liburotan, letraz nahiz irudiz”, diote elkartetik. Dena den, esan beharra dago espetxeko sorkuntza betidanik egon dela. Literatura mota hau “Euskal Herriari oso lotuta” dago, Gonzalezen ustez. Hain justu, euskal literaturan imprimatu zen lehen olerkia ere ziega batean idatzia izan zen: Bernat Etxepareren Kantuia.

Urtekaria eta liburu bi dakartza aurtengo uztak. Batetik, Ataramiñe’15 urtekarian, 18 preso sortzaileren lanak batu dituzte. Bertan, margolanak, poesia, bertsoak, kronikak zein bestelako idatziak aurki daitezke. Euskarazkoak dira lan gehienak, baina frantsesez eta gazteleraz sortutakoak ere badaude. Bildumari dagokionez, Gonzalezek dio orain arteko produkziotik ezberdintzen den elementu bat azpimarratu beharra dagoela. “Liburuan hari bat dago, Zarautzeko Ekhiñe Eizagirreren lanak zeharkatzen du bilduma osoa. Bere hitzaurrean zentzu bat ematen dio sorkuntzari. Bertan, zaintzak aipatzen ditu Eizagirrek, kideekiko edo zaintzen gaituztenekiko zaintzak, asetzeko sorkuntza”.

Bestalde, emakumearen ahotsaren presentzia ere nabarmena da aurtengo koadernoan. “Bilduman zehar aurki dezakegu espetxea badela patriarkatuaren aberrazio bat; espetxe osoa egitura maskulinoa da. Gizonentzako egindakoa eta gizonak zigortzeko sortutako instituzioa da, eta bertan emakumeak bereziki zapalduak daude”. Salaketa horri eutsiz, berezitasun bat gehitu zaio urtekariari, “erotika femeninoaren presentzia”, hain zuzen, non “emakume gorputz ahaldundu” bat azaltzen den. Orain arte egon izan da erotika maskulinoaren produkzioa, baina kartzelan femeninoaren produkzioa “oso txikia” izan dela kontatu du Gonzalezek.

Urtekariaz gain, beste lan bi argitaratu ditu Ataramiñek. Lehena, Mikel Orbegozoren Ilargiraino da, Preso nago komiki bildumaren hirugarren alea. Oraingoan burdinen beste aldera jarri da begira sortzailea, eta senideak ditu gai nagusi, euskal preso politiko baten senide izatea zer den azaltzen duelarik presoaren beraren ikuspuntutik. Liburuaren aurkezpenean, Orbegozoren amak kontatu zuen hasieran kosta egin zitzaiola gaiari heltzea. “Bere buruaz barre egiteko sekulako gaitasuna dauka, baina besteen gaineko umorea, hainbeste maite dutenen gaineko umorea errespetuz zelan egin…”. Gonzalezen aburuz, “ondo baino hobeto” atera da ataka horretatik Orbegozo, “ez baita fribolitateetan erortzen eta bere tokian jartzen baitu bakoitza”.

Joseba Arregi Erostarberen Burdin elorri arantzetan da azken lana. 1992an atxilotu zuten Arregi, eta ordutik margotu dituen olio eta testuak jaso dituzte liburuan. Bere bikotekideak aipatu legez, atxilotu aurretik bere testuinguruarekin oso lotuta zegoen pertsona zen Arregi, eta “bapatean eremu lau batera heldu zen”. Eremu lau horretatik estimuluak ateratzeko sorkuntzak paper garrantzitsua izan du eta, beraz, “biziraupen estrategia” ere izan dela kontatu du Gonzalezek. Espetxean gertatutakoak eta amestutakoak “berezko duen xumetasunetik” margotu eta idatzi ditu Arregik: atzean utzitako lagunak, paisaiak eta bizitza.



RSS literatura koadernoak ataramine

Joseba Arregi Erostarbe, “BURDIN ELORRI ARANTZETAN”

2015 Abendua 25 | 125 iruzkin

Burdin elorri arantzetan… denbora jorratzen
Joseba Arregi Erostarbe Azpilleta
2015
Idatziak / Marrazkiak
Neurriak: 20 x 20 zm.
102 orrialde.


>> PDF formatuan
>> ON LINE irakurtzeko
>> e-book eta beste formatu batzuk



Nire mundua labirinto bat da. Ehundaka ate ehundaka sarraila, ehundaka kamera, dozenaka alarma eta mila ertz, mila izkina, mila txoko. Iluntasun ugari, ekiaren zeru gutxi eta naturarik deus ez! Labirintoan sartzen dena galdu egiten da, desorekatu. Hemengo labirintoan ez. Badakizu nora mugitu behar duzun 8:30ean, berriro itzultzeko.

Erietxera joateko zazpi ate irekiko dizkizute banan banan, beste hiru ate han barnean, eta beste hainbeste itzultzean. Gero, 10:30ean, kiroldegira; berriro laberintoan itzulika, arropaz edo zapatilaz aldatua. Ordu bat eskasera, berriro itzuli! Labirintoko ertz, izkin, espazio, txoko, alde guztiak markatuak daude. Kontrolatuak gaude gu ere, gure burua eta memoria izan ezik. Tarte bat irekitzen delarik, zeru zati bat agertzen da, ideia bat, ilusio punttua… Leiho bat agertzean, norbait ikusten dugu; nor ote da? Pentsamendua lanean ari da. Hori ezaguna da! Hori berria da! Hori, hor, takillan dagoena, simpa da. Bestea, sasikumea…

Gure labirintoa puzzle bat da. Mila zati ditu, denak ezberdinak dira, eta ez zara galtzen. Oraingo aldian nagoen bunker honek baditu ehun metroko pasilloak; labirinto, modulu, ingreso, lokutorio, kiroldegi, futbol zelai, zine areto, kulturgune, erietxe, sukalde, mantenu eta segurtasun edo isolamendurako bidean; eta, erdi erdian, dorre erraldoi begiluzea! Pasillo horiek gure ikusmena engainatzeko eginak daude. Dotore mantentzen dituzte, preso sozial bolondresei esker, olibondo, pinu, larrosa, iturri, landare, lore, labanda, ezki, hortentsia, belardi, ezkai, krabelin eta bestez jantzitako lorategi eder bat bailiran…

Baina ez dago denborarik horretaz pentsatu eta jardinaz disfrutatzeko, ziztu bizian igarotzen ditugu pasillo horiek. Labirintoaren zati dira. Gu engainatzeko eginak. Alboetako hormak, kanpoko kaleak eta mendiak bezala margotuta daude. Ilusio faltsua eskaintzen dute horma horiek. Pasillo horietan urdinak daude, aingeru zaindariak, “kaleko trafikoa” gidatzen: “¿De qué módulo viene usted? ¿A qué modulo va usted? ¿Cómo se llama usted? ¿Qué módulo tiene usted? ¡Un parte por coger una rosa!”. Donostiako kaleetan ere, 1960an, jendearen trafikoa zaintzen zuten: “¡A usted le pongo una multa por pasar el semáforo en rojo!”.

Labirintoa da nire mundua. Puzzleak, ertzak, bazterrak, txokoak, dena dago bistan.

Dena dago kontrolpean. Urtez urte bildutako esperientzia dute gainean, labirintoan inor galdu ez dadin, inor aspertu ez dadin. Estiloa aldatu diote. Itxura ere hobea du lehen baino. Arauak, ordea, aldatu egin dituzte, eta gaur egun bizirik irauten badugu, kondena guztia bete arte ez dugu askatasunik izango.

Joseba Arregi Erostarbe


Joseba Arregi Erostarbe, marrazkiz marrazki.
Jokin Urain

Kartzelan nola bizitzen ote den, nola irauten den… ez dakit zenbatek ez ote didan galdetu. “Eta ondo atera haiz, gainera” esan izan dit zenbaitek, harridura zintzoz seguru asko, eta niri bezala galdetu eta esango zieten beste hainbati. Ez dakit modu zientifikoan azaltzen kartzelari zelan egiten zaion aurre, zelan irauten den urteak eta urteak. Dakidana eta ikasi dudana da bakoitzak bere moduak dauzkala egunerokoan aurrera egiteko, ez erotzeko eta ez erortzeko. “Noizbaiten askatzen nautenerako” baino, “gaurko” eta “biharko” plan txikiak egunero egitea eta horretan konstantzia izatea da, esango nuke, kartzelak berak irents ez zaitzan metodoa.

Batzuek ikasketak egiten dituzte, beste batzuek kirola, irakurri… Ikasketak burutzea preso askoren ekimen diziplinatua da kartzelan, eta kaleratzen garenerako prestatzea izan daiteke helburu. Kalean ere etorkizun den gerorako prestatzea izaten baita ikasketak egitea. Baina kasu gehienetan urruti xamar ikusten den egun horretarako prestatzea baino helburu hurbilagoa betetzen dute preso gehienentzat. Eta ikasketak egiteak bezala eskulanak egiteak, margotzeak berak.

Lehen ere egina dago Josebaren hainbat marrazkiren azterketa, “Kartzelako Leihotik” (Ataramiñe) liburuan, marrazkiaren azalpenak ere hor daude kasu askotan, eta beste liburu bat beharko litzateke hor agertzen ez diren margolan guztiak aztertzeko edo bakoitzari komentariotxo bat egiteko. Marrazki hauek kate-begiz kate-begi osatzen duten historia narratiboaz harago, bada Josebaren marrazkigintzan nabarmena iruditzen zaidan aspektu bat: bere ingurua margotzen du: inguru afektiboa, inguru geografikoa, inguru kulturala… Inguru hori margotuz eraikitzen ditu bere zutabeak, bere sostengarriak, hasiera batean agian inkontzientean zerabilen eta bizi beharrak eta bizinahiak erakusten zion iparrorratzari jarraituz.

Margotzea, adierazpide piktorikoa alegia, Josebaren bidea egiteko modua da, espetxea eta berak suposatzen duen guztiari aurre egiteko modua. Bere ariketa piktorikoa ez da garatzen soilik helburu artistiko baten bila, ez doa koadro perfektuaren bila. Badu funtzio gauzagarriago bat, koadroz koadro, marrazkiz marrazki lortzen duen funtzio bat: traba eta muga guztien gainetik bere bidea urratuz, edozein gizakirentzat orokorrean, eta frantziar edo espainiar espetxeetan gatibatua den euskal militante batentzat batik bat, egoera horrek suposatzen duena gainditu eta irabazle – espiritualki bere burua berrosatu eta kartzela ia abstrakzioraino gutxietsi – sentitzea.

Oroimineko geografia oso presente dago Josebaren marrazkigintzan. Behin eta berriz jotzen du bere herriko, etxeko, bere oroimenean oso kuttun eta hurbileko zaizkion motiboetara. Hortxe ageri dira jaiotetxea eta etxekoak, auzoak eta auzotarrak. Horiek margotuz berpiztu egiten du, presentera ekarri eta nolabait erreal bihurtu alegia, urruti eta faltan duena; gogoan duen espaziora joaten da marraztean. Espazio horretan aurkitzen ditu mendi edo ibaiak, zelaiak, herriak, baserriko ataria, zakurra, artaldea… Eta udazken-neguko koloreen artean usoak eta oilagorrak nola ez topatu! Baina paisaiak ez dira etxe ingurukoak soilik; hortxe daude etxetik ihes egin behar izan zuenetik ezagutu, miretsi eta bere ingurutzat hartu dituenak ere. Esan liteke folioa edo lientzoa urratuz doala, arian-arian memorian duen paisaia azaltzen zaion arte.

Jendeak, pertsonek, leku handia dute Josebaren espazio piktorikoan. Etxekoak eta auzokoak, burkide eroriak, lagunak, espetxean kide dituenak, behin eta berriz ageri dira. Zentzu horretan, norbanakoz norbanako, gizarte oso bat margotzen du, bere-berea duen gizartea, hurbil-hurbilekoa sentimentalki. Espetxeetan ikusi duen gizartea ere margotu du, euskal presoetatik haratago drogaren eta endekamenduaren izurritean bizi direnen gizartea.

Baina esango nuke margotzen dituen pertsonen artean leku oso nabarmena eta berebizikoa dutela emakumeek. Hor daude ama, neska-laguna, lagunak… Arestiren aitaren etxearen metaforari, amaren suaren metafora gehitzen zion euskal pentsalari batek, amaren su hori delako etxeari zutik eta bizirik eusten diona. Eta iruditzen zait bete-betean esan litekeela horixe Josebaren etxe afektiboari dagokionean. Ama margotzen duenean, etxeko emakumeak edo lagunak margotzen dituenean, bere margoetan neska-laguna (bera ere ama; seme alabarik izan ez arren emakume guztiak baitira nolabait ama) behin eta berriz presente dagoenean, bere mundu afektibo hori hauspotzen ari da, etxeko suari indar ematen ari da. Bere etxe afektiboaren sua, bihotza eta zutabe nagusia ere bada ama.

Espetxea bera da Josebaren beste motibo piktorikoetako bat, nahiko errekurrentea gainera. Batzuetan kanpotik begiratuko dio espetxeari, bestetan patioa agertuko da, ziega, galeria… Eta xehetasun txikiak ere bai, horma gainetako txarrantxak edo ateetako sarrailak, esku-burdinak, jangelako mahaiak eta bandejak… “Geografia” hori margotzeak badu zerikusia lekukotzarekin, ikusten duen horren testigantza uztearekin; salaketa ere badago kartzelako drogazaleak eta miseriaren atzaparretan eroriak margotzen dituenean. Hala ere, kartzela, bai eraikuntza orokorra eta bai kartzelaren barrunbeak – munstroaren, izuen gordelekuaren erraiak -, margotzen dituenean, kartzela eta kartzelak suposatzen duena desegite saioan ari da etengabe. Margotuz desegiten du kartzela, ingurua ixten dion eraikin zatar hori. Behin eta berriz margotu-desegin beharreko espazioa du espetxea, goizero ekin beharreko zeregina du, ezin utzia; 14munstroa hortxe ageri zaiolako goizero, egunero, gauero; ziega margotuz desegiten du ziega, hormak edo txarrantxak margotuz eraisten ditu itxiturak, barroteak margotuz irekitzen ditu leihoak, sarrailak margotuz zabaltzen ditu ateak.

Izuen gordelekuan konstantzia nekagaitzean arituz munstroa gainditu duenaren keinua eskaintzen digu Josebak margo hauetan.

Hau guztia esanda ere, ez dugu agian asko esan, batzuentzat gehiegi igual esan dugu baina. Begiraleek ikusiko dute eta esan beharko dute zer ageri den euren iritziz.

2015eko urria

Kartzelako leihotik

/ literatura koadernoak / ataramiñe / literaturakoadernoak.org /

Ataramiñe’15

2015 Abendua 25 | 473 iruzkin

Ataramiñe’15
Euskal errepresaliatu politikoen literatura koadernoak
2015
Neurriak: 15 x 21 zm.
210 orrialde.

Azaleko irudia: Itziar Moreno Martinez

>> PDF formatuan
>> ON LINE irakurtzeko
>> e-book eta beste formatu batzuk


Ataramiñe’15

Ekhiñe Eizagirre Zubiaurre Hitzaurrea
Frantziako espetxetan Instantziak
Jon Mintegiaga Oiarbide Lagunei zuzendutako hitzak eta bestea
Fernando Alonso Abad Mapa de cicatrices
Mikel Antza 337 segundo bizi eta besteak
Marixol Iparragirre Guenetxea Ce qui m’aide à tenir eta besteak
Alfontso Etxegarai Atxirika Desde la orilla eta beste bat
Ekaitz Sirvent Auzmendi Olerkiak
Ibon Muñoa Arizmendiarrieta Bertsoak
Josu Ginea Sagasti Txope izkutua eta besteak
Xabier Aranburu Muguruza Bertsoak
Kerman Urizar de Paz Zu berriz ikustean eta besteak / Marrazkiak
Aletxu Zobaran Arriola Marrazkiak
Mikel Orbegozo Etxarri Marrazkiak
Gorka Lupiañez Mintegi Marrazkiak
Itziar Moreno Martinez Marrazkiak
Joseba Galarraga Arrona Marrazkiak
Xabier Aranburu Sagarminaga Marrazkiak
Oier Andueza Antxia Marrazkiak
Ekhiñe Eizagirre Zubiaurre eta Itziar Plaza Fernandez Olerkiak-bertsoak eta marrazkiak

Hitzaurrea

Hitzaurre hau idazteko eskatu zidatenean, espetxealdiaren eta sorkuntzaren inguruan hausnartzeari ekin nion. Burura etorri zitzaidan lehen erreferentzia azken bi urte eta erdian ezagutu ditudan kideak izan ziren. Era batera edo bestera, guztiek dute -edo izan dute- sormenarekin nolabaiteko harremana, norbere beharrizanei, gustuei, baldintzei egokitutakoa.

Ezagutu ditut margolariak, bakoitza bere unibertso propio eta bakarrarekin, pintzelak eta margoak borroka tresna bilakatu dituztenak. Orri edota oihal zuriak, ideia, aldarrikarrikapen, amets, bizipen, gorputz, emozioz lehertzen direnak, pintzelak marraz marra, puntuka zein trazuka astinduz, fikziozko errealitate paraleloak sortzen dituztenak.

Gurutzatu ditut jostun abilak tela zatiak josiz, artilea pazientziaz korapilatuz, negua ez ezik, denboraren astuna epeldu eta samurtzeko moduko buruko, manta, jertse, bufanda, txapel, panpin eta beste egindakoak. Baita hitzak elkar jostea eta haiekin jolastea maite duten hainbat kide ere, hizki zopa litrotan murgilduta, ezleku garratz honen esentzia ustela azaltzen lanak hartzen dituztenak, hitz goilarakada bakoitzean, irakurleari zapore desberdin bat eskaintzeko gai direnak. Zapore gozoak batzutan, gazi edo garratzak beste askotan.

Mila ertz, erabilera, zentzu eta helburu izan ditzake sorkuntzak. Nire kasuan, bertso edo olerki bat idatzi behar dudan aldiro, buruko hizki zopetan murgiltzeak emozioak lurruntzeko aukera ematen dit. Izkiriatutako hitzen bidez kanporatzen ditut pozak, minak, amorruak, desirak, nahiak, ezintasunak, kezkak eta beste horrenbeste. Dudarik gabe, lau hormen arteko ihesbide paregabea da presoarentzat sorkuntza, hitz, hatz mami zein koloreen bidez iruditegi eta paisaia berriak amesteko ez ezik, biziarazteko gaitasuna ematen diguna; horregatik ere plazer iturri.

Plazer iturri, gure gorputzen baitan mina eta ezinak ez ezik, fantasiak, gozamenak eta desirak bizi bizirik ditugulako. Sexua zein afektua horren zigortuak, ukatuak, estigmatizatuak ditugun espazio “sakratu” honetan, gure imaginarioaren eta esperimentazioaren bidez, inposatutako mila muga gainditu ditzakegulako.

Espetxeko bizipenak eta sentipenak ez ezik, zaintza eta maitasuna partekatzeko aukera eskeintzen digute gure sorkuntzek egunerokoan fisikoki ondoan izan ez arren, espetxealdiak irauten duen denbora luzean zaintzen gaituzten senide, lagun eta maitaleei, herriari eta herritarrei, gure eskertza adierazteko modua. Dela herriko festetarako bertso batzuk idatziz, gurasoei zintzilikario batzuk oparituz, gure txikientzako igarkizunak asmatuz… Bai, guretzat ezinbesteko helduleku diren horiekiko zaintza keinu, maitasun adierazpen ere badira gure lanak eta haiek ditugu, maiz, sorkuntza iturri.

Hitza, kolorea eta gorputzak borroka tresna eta kontzientzia akuilu dira gurean. Zer nahi dugun eta zer nahi ez dugun adierazteko modua ere badelako sorkuntza. Konpromisoa ere izan badelako, gatibu egonik ere, gure borroken, herriaren, gorputz eta bizitzen nolakotasuna zizelkatzeko tresna.

Aurtengo Ateramiñe kanpora begirako leiho izango da beste urte batez. Gure herrira, senide eta lagunengana gerturatzeko bidea. Gatibu gauzkaten euskal preso politiko guztiontzat, barrutik kanpora, garena, bizi duguna, sentitzen duguna, amesten duguna, borrokatzen duguna, gure egunerokoa, barroterik gabe, kristal edo sarerik gabe, gardenki bezain gordinki oihukatzeko zirrikitua.

Dudarik ez dut aurtengoan ere edukiz aberats datorrela ale berria. Edukiz aberats eta mezuz indartsu. Barruko minak ez ezik, mingaina zorrotz ateraz. Agurtu aurretik, besarkada estu iraultzaile bana bidaltzen dizuet bahituta zauzkaten gainontzeko kide guztiei, beste horrenbeste gure senide eta lagunei, zuri ere bai irakurle fin hori, eta, nola ez, proiektu hau posible egin duzuen den-denei.

Gozatu irakurketaz, eta denok etxean izan arte, eutsi tinko borrokari!

Fresnesko espetxetik, gure herria bihotzean

Ekhiñe Eizagirre Zubiaurre




JOSU URIBETXEBARRIA BOLINAGA
Arrasate, 1955 – Arrasate, 2015.01.16












Arrasateko Josu Uribetxebarriari

Harraparia poztu da Eperra hil zaigulako,
mortuak osasuna lazki kaltetu ziolako,
gorrotoak ospatu du desiratzen zuelako,
barreiaketa horretako eratu zutelako,
kideak tristaturik gaude ondradua zelako,
duintasuna zer den garbi erakutsi zigulako,
zerbait lasaitu gara kartzelan ez zegoelako,
azken hatsa maiteen ondoan eman duelako.

Eperra ez zaitez kezkatu zainduko dugulako,
plazak lehen lez euskaraz mintzatuko direlako,
utopia herrian hedatzen ari garelako,
goizero zeure ametsak berresten ditugulako,
amnistiaren zirria sentituko duzulako,
zeure izartxoak dir-dir gidatzen gaituelako,
Ama-Lurraren altzoan zoriontsu zaudelako,
gereziondoa mardul loratzen ari delako.

Ibon Muñoa Arizmendiarrieta

/ literatura koadernoak / ataramiñe / literaturakoadernoak.org /

Mikel Orbegozo, “ILARGIRAINO”

2015 Abendua 25 | 480 iruzkin



Ilargiraino
komikia
Mikel Orbegozo
2015
Neurriak: 17 x 24 zm.
89 orrialde.

>> PDF formatoan
>> ON LINE irakurtzeko
>> e-book eta beste formato batzuk




Euskal presoen senide eta lagunei; bisitetara bidean errepidean bizia galdu dutenei; askatasunean bertopatu aurretik norbait galdu dutenei; osasun edo adinagatik beren senideak ikusi gabe luze daramatenei; preso eta senideek bizi dugun egoeraren berri eman eta salatzen dutenei; kideei; askatasuaren alde beren hondar alea ematen ari direnei, eta eman zutenei.

Guztiei maitasunez,

Mikel


PRESO NAGO
PRESO NAGO 2

/ literatura koadernoak / ataramiñe / literaturakoadernoak.org /

« Mezu berriagoakMezu zaharragoak »